۷ دریاچه کوهستانی ایران؛ راهنمای جامع سفر به نگین های فیروزه ای

ایران با داشتن رشته کوه های البرز و زاگرس، میزبان دریاچه های کوهستانی بی نظیری است که هر کدام اکوسیستم و جاذبه های منحصر به فردی دارند. دریاچه گهر در لرستان به عنوان نگین اشترانکوه، دریاچه سبلان در اردبیل به عنوان مرتفع ترین دریاچه دهانه آتشفشانی، و دریاچه زریوار در کردستان با جزایر شناور، از جمله…

به روزرسانی گارگروه نویسنده سایت 0 دیدگاه
۷ دریاچه کوهستانی ایران؛ راهنمای جامع سفر به نگین های فیروزه ای
فهرست مطلب 19 بخش

ایران با داشتن رشته کوه های البرز و زاگرس، میزبان دریاچه های کوهستانی بی نظیری است که هر کدام اکوسیستم و جاذبه های منحصر به فردی دارند. دریاچه گهر در لرستان به عنوان نگین اشترانکوه، دریاچه سبلان در اردبیل به عنوان مرتفع ترین دریاچه دهانه آتشفشانی، و دریاچه زریوار در کردستان با جزایر شناور، از جمله شاخص ترین این مقاصد هستند. بهترین زمان بازدید از اکثر این دریاچه ها اواخر بهار تا اوایل پاییز است، هرچند برخی مانند شورمست و ولشت در تمام فصول سال پذیرای گردشگران هستند. برای سفر به این مناطق، همراه داشتن تجهیزات کوهنوردی، بررسی دقیق وضعیت آب و هوا و رعایت اصول حفظ محیط زیست از ضروریات اصلی محسوب می شود.

آشنایی با دریاچه های کوهستانی ایران و اهمیت اکولوژیکی آن ها

فلات ایران به دلیل تنوع اقلیمی و ساختار زمین شناسی پیچیده، بستری مناسب برای شکل گیری توده های آبی متنوعی بوده است. دریاچه های کوهستانی کشور اغلب حاصل فعالیت های یخچالی، حرکات تکتونیکی، یا رانش زمین در دره های عمیق هستند. این پهنه های آبی نه تنها به عنوان منابع حیاتی آب شیرین عمل می کنند، بلکه زیستگاه گونه های گیاهی و جانوری اندمیک و در معرض خطر محسوب می شوند. شناخت دقیق ویژگی های هر دریاچه، از ارتفاع و عمق گرفته تا مسیرهای دسترسی و فصل مناسب بازدید، برای برنامه ریزی یک سفر ایمن و لذت بخش ضروری است. در ادامه به بررسی دقیق و جامع هفت مورد از زیباترین و مهم ترین این دریاچه ها می پردازیم.

معرفی جامع برترین دریاچه های کوهستانی ایران

۱. دریاچه گهر (لرستان): نگین زلال رشته کوه اشترانکوه

دریاچه گهر که در میان کوهنوردان و طبیعت گردان به نگین اشترانکوه معروف است، در ۳۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر دورود در استان لرستان واقع شده است. این دریاچه در ارتفاع ۲۳۵۰ متری از سطح دریا قرار دارد و به دلیل محاصره شدن توسط قله های بلند رشته کوه اشترانکوه، چشم اندازی دراماتیک و بی نظیر ایجاد کرده است. گهر از دو بخش اصلی تشکیل شده است: گهر بزرگ (کله گهر) با وسعت حدود ۸۵ هکتار و عمقی که در برخی نقاط به ۳۰ متر می رسد، و گهر کوچک که با فاصله ای حدود دو کیلومتری قرار دارد و عمق بسیار کمتری دارد.

منبع اصلی تامین آب این دریاچه، ذوب شدن برف های دائمی قله های اطراف و چشمه های زیرزمینی قدرتمند است. این موضوع باعث شده آب دریاچه شفافیت فوق العاده ای داشته باشد، به طوری که در فصول کم آب می توان کف دریاچه و ماهی های قزل آلای موجود در آن را به وضوح مشاهده کرد. اکوسیستم اطراف دریاچه شامل پوشش گیاهی متنوعی از درختان بلوط کهنسال، بادام کوهی و گونه های گیاهی دارویی است که زیستگاه طبیعی حیواناتی مانند خرس قهوه ای، کل و بز و پرندگان مهاجر را تشکیل می دهد.

مسیر دسترسی به دریاچه گهر نیازمند پیاده روی است و خودروهای شخصی تنها تا روستاهای درب اشتر (از سمت دورود) یا روستای تیان (از سمت الیگودرز) می توانند پیش بروند. از این نقاط، مسیر پیاده رویی به طول حدود ۱۲ تا ۱۵ کیلومتر در پیش است که پیمایش آن بین ۴ تا ۶ ساعت زمان می برد. برای کسانی که توانایی پیاده روی طولانی ندارند، امکان کرایه قاطر از روستاهای مبدأ وجود دارد. بهترین زمان بازدید از این دریاچه از اواسط اردیبهشت تا اواسط مهر ماه است، زمانی که مسیرها فاقد برف و هوا معتدل است.

۲. دریاچه ولشت (مازندران): آرامش در آغوش جنگل های چالوس

دریاچه ولشت در مرز میان شهرستان های چالوس، کلاردشت و مرزن آباد در استان مازندران قرار دارد. این دریاچه با مساحتی حدود ۱۵ هکتار و حداکثر عمق ۲۲ متر، یکی از معدود دریاچه های طبیعی آب شیرین در شمال کشور است که در دل ارتفاعات جنگلی محصور شده است. برخلاف بسیاری از دریاچه های کوهستانی که دسترسی دشواری دارند، ولشت از جاده ای نسبتا هموار و قابل دسترسی برخوردار است که آن را به مقصدی ایده آل برای سفرهای خانوادگی تبدیل کرده است.

آب این دریاچه از طریق چشمه های زیرزمینی و بارش های فصلی تامین می شود و به دلیل عدم وجود رودخانه های ورودی پر رسوب، زلالی خود را حفظ کرده است. حاشیه دریاچه با درختان توسکا و بلوط پوشیده شده که در فصل پاییز با تغییر رنگ برگ ها، تابلویی خیره کننده از طبیعت را به نمایش می گذارند. ولشت زیستگاه گونه های مختلفی از ماهیان از جمله قزل آلا، کپور و سفید رود است و پرندگان آبزی متعددی را در فصول مختلف به خود جذب می کند.

امکانات رفاهی در اطراف دریاچه ولشت نسبت به سایر دریاچه های کوهستانی بسیار گسترده تر است. وجود اسکله های قایق رانی، رستوران ها، کافه ها، سرویس های بهداشتی، نمازخانه و اقامتگاه های بوم گردی، تجربه ای راحت تر را برای گردشگران فراهم می کند. فعالیت هایی مانند قایق سواری پدالی و موتوری، ماهیگیری کنترل شده و پیاده روی در مسیرهای اطراف از تفریحات رایج در این منطقه است. فصل بهار و تابستان بهترین زمان برای بازدید است، اما پاییز هزار رنگ ولشت نیز برای عکاسان طبیعت جذابیت فراوانی دارد.

۳. دریاچه شورمست (مازندران): تابلوی زنده طبیعت سوادکوه

دریاچه شورمست در شهرستان سوادکوه و در نزدیکی پل سفید واقع شده است. این دریاچه با مساحتی حدود ۱۵ هکتار و عمق بیش از ۷ متر، تنها دریاچه طبیعی این شهرستان محسوب می شود. ویژگی بارز شورمست، وجود درختان تنومند و کهنسال توسکا در حاشیه آب است که سایه انداز طبیعی زیبایی را ایجاد کرده و فضایی دنج و خنک را حتی در گرمای تابستان فراهم می آورد.

دسترسی به این دریاچه بسیار آسان است، زیرا درست در حاشیه جاده اصلی فیروزکوه به سوادکوه قرار دارد و نیازی به پیاده روی طولانی یا عبور از مسیرهای دشوار ندارد. این سهولت دسترسی، شورمست را به یکی از محبوب ترین مقاصد برای سفرهای یک روزه از تهران و شهرهای اطراف تبدیل کرده است. در نزدیکی این دریاچه، جاذبه های تاریخی و طبیعی دیگری مانند پل ورسک و آبشار گزو نیز قرار دارند که می توان آن ها را در یک برنامه سفر ترکیبی گنجاند.

تفریحات آبی مانند قایق سواری، ماهیگیری و پیک نیک در اطراف دریاچه از فعالیت های اصلی گردشگران است. همچنین در فصول سرد سال، وقتی سطح دریاچه یخ می زند، منظره ای متفاوت و زمستانی ایجاد می شود که برای عکاسی بسیار مناسب است. با این حال، شنا در این دریاچه به دلیل عمق متغیر و دمای پایین آب توصیه نمی شود مگر در مناطق مشخص شده و تحت نظارت.

۴. دریاچه اوان (قزوین): زمردی در قلب منطقه الموت

دریاچه اوان در منطقه تاریخی و کوهستانی الموت شرقی در استان قزوین و در دامنه کوه خشچال قرار دارد. این دریاچه در ارتفاع ۱۸۰۰ متری از سطح دریا واقع شده و یکی از مقاصد کمتر شناخته شده اما بسیار زیبا برای طبیعت گردان است. ویژگی منحصر به فرد دریاچه اوان این است که هیچ رودخانه ورودی یا خروجی ندارد و آب آن منحصرا از طریق چشمه های کف دریاچه و ذوب برف های کوهستان تامین می شود.

این دریاچه در فصل زمستان به طور کامل یخ می زند و به پاتوقی برای علاقه مندان به اسکیت روی یخ و عکاسی از مناظر برفی تبدیل می شود. در فصول گرم، سطح آب آرام و زلال آن بازتابی آینه وار از کوه های اطراف را نشان می دهد. پوشش گیاهی حاشیه دریاچه شامل درختان بید و تبریزی است که سایه انداز مناسبی برای کمپینگ فراهم می کنند. نزدیکی این دریاچه به قلعه تاریخی الموت (قلعه حسن صباح) امکان بازدید ترکیبی از جاذبه های تاریخی و طبیعی را فراهم می سازد.

مسیر دسترسی به دریاچه اوان از طریق جاده کوهستانی قزوین به الموت می گذرد که خود به دلیل پیچ و خم ها و مناظر روستایی، بخشی از جذابیت سفر است. برای رسیدن به کنار دریاچه، نیاز به حدود ۲۰ دقیقه پیاده روی از آخرین نقطه قابل دسترسی با خودرو وجود دارد. بهترین زمان بازدید از اوان، اردیبهشت تا شهریور است، هرچند پاییز این منطقه با رنگ های زرد و نارنجی درختان، منظره ای رویایی خلق می کند.

۵. دریاچه سبلان (اردبیل): آینه آسمان در دهانه آتشفشان

دریاچه سبلان در قله کوه سبلان (ساوالان) در استان اردبیل قرار دارد و با ارتفاع ۴۸۱۱ متر از سطح دریا، مرتفع ترین دریاچه ایران و یکی از مرتفع ترین دریاچه های دهانه آتشفشانی در جهان محسوب می شود. این دریاچه بیضی شکل در دهانه آتشفشان نیمه فعال سبلان شکل گرفته و عمق آن در برخی نقاط به حدود ۴۰ متر می رسد. به دلیل ارتفاع بسیار زیاد، سطح این دریاچه در بیشتر ماه های سال پوشیده از یخ است و تنها در اواسط تابستان برای مدت کوتاهی ذوب می شود.

آب دریاچه سبلان به دلیل املاح معدنی موجود در سنگ های آتشفشانی، دارای خواص خاصی است و هیچ گونه خروجی آبی ندارد. دسترسی به این دریاچه نیازمند کوهنوردی حرفه ای، آمادگی جسمانی بالا و تجهیزات تخصصی است. مسیرهای صعود اصلی از شهرهای مشکین شهر و سرعین آغاز می شوند و پیمایش آن تا قله و دریاچه، تجربه ای چالش برانگیز اما به یادماندنی برای کوهنوردان است.

نکته حیاتی: دریاچه سبلان به دلیل ارتفاع بسیار بالا و شرایط جوی غیر قابل پیش بینی، تنها برای کوهنوردان حرفه ای و دارای آمادگی جسمانی کامل مناسب است و تلاش برای صعود بدون راهنمای محلی و تجهیزات تخصصی به شدت خطرناک است.

تنها زمان مناسب برای بازدید از این دریاچه، بازه کوتاه اواسط تیر تا اوایل شهریور است. در این مدت، کوهنوردان می توانند از مناظر خیره کننده، چشمه های آب گرم اطراف و فضای معنوی خاص قله سبلان بهره مند شوند. هرگونه فعالیت تفریحی معمول در این ارتفاع امکان پذیر نیست و هدف اصلی، صعود ایمن و تجربه شکوه طبیعت بکر است.

۶. دریاچه چورت یا میانشه (مازندران): رازهای پنهان در جنگل های مه آلود

دریاچه چورت که به نام میانشه نیز شناخته می شود، در دل جنگل های انبوه کیاسر در استان مازندران واقع شده است. این دریاچه منشأیی زمین شناسی دارد و در سال ۱۳۱۸ شمسی بر اثر یک زمین لرزه شدید و رانش زمین که مسیر یک چشمه را مسدود کرد، شکل گرفت. ویژگی متمایز و افسانه ای این دریاچه، وجود تنه درختان کهنسال و تنومندی است که از دل آب بیرون زده اند و منظره ای سوررئال و جادویی ایجاد کرده اند.

سطح آب دریاچه چورت بسته به میزان بارندگی های فصلی به شدت متغیر است و در فصول خشک، بخش هایی از کف آن نمایان می شود. این دریاچه زیستگاه مناسبی برای پرندگان مهاجر و ماهیان بومی است. دسترسی به چورت نسبتا دشوار است و نیازمند عبور از جاده های خاکی و ناهموار و سپس پیاده روی در مسیرهای جنگلی است. این دشواری دسترسی باعث شده است که چورت بکر بماند و از شلوغی مقاصد توریستی رایج دور باشد.

امکانات رفاهی در این منطقه تقریبا وجود ندارد و بازدیدکنندگان باید کاملا خودکفا باشند. فعالیت های اصلی در چورت شامل عکاسی حرفه ای، کمپینگ در حاشیه دریاچه و پیاده روی در سکوت جنگل است. بهترین زمان بازدید، فصل بهار برای دیدن سرسبزی و شکوفه ها، و فصل پاییز برای تجربه فضای مه آلود و رنگارنگ جنگل های هیرکانی است.

۷. دریاچه زریوار (کردستان): مروارید غرب ایران با جزایر شناور

دریاچه زریوار در نزدیکی شهر مریوان در استان کردستان و در مرز ایران و عراق قرار دارد. این دریاچه با مساحتی حدود ۲۰ کیلومتر مربع و عمق حداکثر ۶ متر، بزرگترین دریاچه آب شیرین غرب کشور است. پدیده منحصر به فرد زریوار، منبع تامین آب آن است که نه از رودخانه های ورودی، بلکه از چشمه های جوشان کف دریاچه تامین می شود. این ویژگی، زریوار را به یکی از نادرترین دریاچه های جهان از نظر هیدرولوژیکی تبدیل کرده است.

یکی از جاذبه های بصری اصلی زریوار، وجود جزایر کوچک شناوری است که از توده های گیاهی و ریشه درختان تشکیل شده اند و با وزش باد یا حرکت قایق ها، روی سطح آب جابجا می شوند. این دریاچه زیستگاه غنی برای پرندگان مهاجری مانند لک لک، مرغابی و اردک سرسبز است و ماهیگیری در آن (به ویژه صید ماهی کپور) رواج دارد.

دسترسی به زریوار بسیار آسان است و جاده های آسفالته تا حاشیه دریاچه کشیده شده اند. امکانات رفاهی شامل رستوران های سنتی، اجاره قایق های پدالی و موتوری، و مسیرهای دوچرخه سواری در اطراف دریاچه فراهم است. در فصل زمستان، با یخ زدن سطح دریاچه، امکان اسکیت روی یخ و تفریحات زمستانی نیز وجود دارد. بهترین زمان بازدید از زریوار، بهار و تابستان است، اما پاییز و زمستان آن نیز خالی از لطف نیست.

جدول مقایسه ای ویژگی های دریاچه های کوهستانی

نام دریاچه استان ارتفاع تقریبی سطح دسترسی فصل پیشنهادی
گهر لرستان ۲۳۵۰ متر دشوار (پیاده روی طولانی) اواخر بهار تا اوایل پاییز
ولشت مازندران حدود ۹۰۰ متر آسان (جاده آسفالت) بهار و تابستان
شورمست مازندران حدود ۶۰۰ متر بسیار آسان (حاشیه جاده) تمام فصول
اوان قزوین ۱۸۰۰ متر متوسط (پیاده روی کوتاه) بهار تا پاییز
سبلان اردبیل ۴۸۱۱ متر بسیار دشوار (کوهنوردی تخصصی) اواسط تیر تا اوایل شهریور
چورت مازندران حدود ۱۰۰۰ متر دشوار (جاده خاکی و پیاده روی) بهار و پاییز
زریوار کردستان ۱۲۸۵ متر آسان (جاده آسفالت) بهار و تابستان

راهنمای جامع ایمنی و تجهیزات ضروری برای سفر کوهستانی

سفر به مناطق کوهستانی و دریاچه های مرتفع، با وجود زیبایی های بی پایان، با خطرات ذاتی همراه است. نادیده گرفتن نکات ایمنی می تواند تجربه ای لذت بخش را به یک فاجعه تبدیل کند. پیش از هر اقدامی، بررسی دقیق پیش بینی های هواشناسی منطقه مقصد الزامی است. شرایط جوی در ارتفاعات می تواند در عرض چند دقیقه از آفتابی به طوفانی یا مه آلود تغییر کند.

تجهیزات مناسب، ضامن سلامتی شماست. حتی برای سفرهای یک روزه به دریاچه هایی مانند گهر یا اوان، همراه داشتن کفش کوهنوردی یا پیاده روی مقاوم و ضد آب، لباس های لایه ای (شامل لایه پایه جذب کننده عرق، لایه میانی گرم کننده و لایه بیرونی ضد باد و باران)، کوله پشتی استاندارد، کیت کمک های اولیه کامل، چراغ پیشانی با باتری اضافه، و نقشه یا دستگاه جی پی اس ضروری است. تامین آب آشامیدنی کافی و غذای پر انرژی نیز باید در اولویت قرار گیرد، زیرا منابع تامین آب سالم در مسیرهای کوهستانی محدود یا غیر قابل اعتماد هستند.

هرگز به تنهایی در مسیرهای ناشناخته کوهستانی حرکت نکنید. اگر تصمیم به سفر انفرادی دارید، حتما برنامه دقیق مسیر و زمان تقریبی بازگشت خود را با اعضای خانواده یا دوستان در میان بگذارید. در صورت گم شدن در مسیر، بهترین کار ماندن در یک مکان امن، پناه گرفتن از باد و سرما، و استفاده از سوت یا علائم بصری برای جلب توجه تیم های امداد است. از روشن کردن آتش در نزدیکی درختان یا در شرایط باد شدید خودداری کنید و پس از اطمینان از خاموش شدن کامل، خاکستر آن را به طور کامل دفن نمایید.

اصول حفظ محیط زیست و طبیعت گردی مسئولانه

دریاچه های کوهستانی اکوسیستم های بسیار حساس و شکننده ای هستند که کوچکترین آلودگی می تواند تعادل آن ها را برای سال های طولانی بر هم بزند. رعایت اصل کمترین اثر (Leave No Trace) یک انتخاب نیست، بلکه یک وظیفه اخلاقی برای هر طبیعت گرد است. اولین و مهم ترین قانون این است که هر چه را با خود به طبیعت می برید، باید به طور کامل بازگردانید. این شامل تمام زباله ها، از پلاستیک و قوطی کنسرو گرفته تا ته سیگار و پوست میوه است که تجزیه آن ها در محیط کوهستانی سال ها طول می کشد.

شست و شو با صابون، شامپو یا مواد شوینده در آب دریاچه یا رودخانه های منتهی به آن اکیدا ممنوع است. این مواد شیمیایی حتی در مقادیر کم، برای آبزیان و گیاهان زیر آب سمی هستند. اگر نیاز به شست و شو دارید، آب را در ظرفی جمع کرده و حداقل ۶۰ متر دورتر از منبع آبی روی زمین بریزید تا خاک به عنوان فیلتر طبیعی عمل کند. همچنین، از کندن گل ها، شکستن شاخه درختان و ایجاد سر و صدای زیاد که باعث استرس حیوانات وحشی می شود، پرهیز کنید. کمپینگ را تنها در محل های از پیش تعیین شده و مجاز انجام دهید تا پوشش گیاهی حاشیه دریاچه آسیب نبیند.

پرسش های متداول درباره سفر به دریاچه های کوهستانی

آیا شنا در دریاچه های کوهستانی ایران مجاز و ایمن است؟

به طور کلی، شنا در اکثر دریاچه های کوهستانی به دلیل دمای بسیار پایین آب، وجود جریان های زیرسطحی سرد و عمق نامشخص، توصیه نمی شود و می تواند خطرناک باشد. در برخی دریاچه های دارای امکانات مانند ولشت یا زریوار، نواحی مشخص و کم عمقی برای شنای محدود در فصول گرم وجود دارد، اما همواره باید به تابلوهای هشدار دهنده محلی توجه کرد. در دریاچه هایی مانند سبلان یا گهر، شنا عملا غیر ممکن و بسیار پرخطر است.

نزدیک ترین دریاچه کوهستانی به تهران کدام است؟

دریاچه شورمست در سوادکوه مازندران، به دلیل قرارگیری در حاشیه جاده فیروزکوه، یکی از نزدیک ترین و در دسترس ترین گزینه ها برای ساکنان تهران است و می توان آن را در یک سفر یک روزه بازدید کرد. همچنین دریاچه های تار و هویر در شرق دماوند نیز از نظر جغرافیایی به تهران نزدیک هستند، اما بخش پایانی مسیر آن ها خاکی و نیازمند پیاده روی است که زمان سفر را افزایش می دهد.

برای کمپینگ در اطراف این دریاچه ها به چه مجوزی نیاز داریم؟

برای دریاچه هایی که در مناطق حفاظت شده یا پارک های ملی قرار دارند (مانند دریاچه گهر در منطقه حفاظت شده اشترانکوه)، ممکن است نیاز به دریافت مجوز ورود از اداره محیط زیست شهرستان مربوطه باشد. بهتر است پیش از سفر، با تماس با اداره محیط زیست منطقه، از قوانین به روز، محدودیت های فصلی و نیاز به مجوز اطمینان حاصل کنید. در دریاچه هایی مانند ولشت یا شورمست که توسعه یافته تر هستند، معمولا نیازی به مجوز خاص نیست اما پرداخت عوارض ورودی ممکن است الزامی باشد.

آیا امکان ماهیگیری در این دریاچه ها وجود دارد؟

ماهیگیری در برخی از این دریاچه ها مانند زریوار، ولشت و گهر رواج دارد، اما تقریبا در تمام موارد نیازمند دریافت پروانه صید معتبر از سازمان شیلات یا محیط زیست است. ماهیگیری بدون مجوز، استفاده از تورهای غیرمجاز یا صید در فصول ممنوعه (فصل تخم ریزی ماهیان) جرم محسوب می شود و جریمه های سنگینی به همراه دارد. همواره پیش از اقدام به ماهیگیری، قوانین محلی منطقه را جویا شوید.

چگونه می توانیم در هزینه های سفر به این مقاصد صرفه جویی کنیم؟

برای کاهش هزینه ها، می توانید به جای اقامت در اقامتگاه های بوم گردی یا هتل های نزدیک دریاچه، از کمپینگ شخصی با تجهیزات مناسب استفاده کنید. تهیه غذا و آب آشامیدنی از شهرهای بزرگ قبل از ورود به مناطق کوهستانی معمولا ارزان تر و با کیفیت تر از خرید از دکه های محلی در مسیر است. همچنین، سفر گروهی با دوستان یا خانواده و تقسیم هزینه های حمل و نقل و اجاره تجهیزات، می تواند بار مالی سفر را به طور قابل توجهی کاهش دهد.

تفاوت اصلی دریاچه های کوهستانی با دریاچه های دشتی چیست؟

دریاچه های کوهستانی معمولاً در ارتفاعات بالا قرار دارند، دمای آب آن ها در تمام طول سال پایین تر است و شفافیت آب به دلیل عدم وجود رسوبات رودخانه ای بیشتر است. این دریاچه ها اغلب از ذوب برف یا چشمه های زیرزمینی تغذیه می شوند و اکوسیستم آن ها شامل گونه های سردسیری خاص است. در مقابل، دریاچه های دشتی معمولاً کم عمق تر، گرم تر و دارای تنوع زیستی متفاوتی هستند و دسترسی به آن ها آسان تر است.