حقوق وکیل تسخیری چقدر است؟ | جزئیات کامل و نحوه محاسبه دستمزد
حقوق وکیل تسخیری چقدر است؟
حق الوکاله وکیل تسخیری یا معاضدتی بر اساس قانون، معادل دو برابر حداقل تعرفه موضوع آیین نامه مربوطه تعیین می شود که توسط قوه قضاییه یا کانون وکلای دادگستری پرداخت می گردد و موکل هیچ گونه مسئولیت مالی در قبال آن ندارد. این سازوکار قانونی، تضمینی است برای برخورداری همه شهروندان از حق دسترسی به وکیل، حتی در صورت عدم تمکن مالی.
در نظام حقوقی هر کشوری، دسترسی به عدالت و برخورداری از وکیل، یکی از پایه های اصلی دادرسی عادلانه محسوب می شود. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز در اصل ۳۵ خود به صراحت بیان می دارد که «در همه دادگاه ها طرفین دعوی حق دارند برای خود وکیل انتخاب نمایند و اگر توانایی انتخاب وکیل را نداشته باشند باید برای آن ها امکانات تعیین وکیل فراهم گردد.» این اصل مترقی، راه را برای ایجاد سازوکارهایی همچون «وکیل تسخیری» و «وکیل معاضدتی» هموار ساخته است تا هیچ فردی به دلیل تنگنای مالی، از حق دفاع قانونی خود محروم نماند.
با این حال، پیرامون ماهیت، شرایط تعیین و به ویژه میزان حق الوکاله این دسته از وکلا، ابهامات فراوانی در میان عموم جامعه وجود دارد. پرسش هایی نظیر «آیا وکیل تسخیری کاملاً رایگان است؟» یا «دستمزد وکیل تسخیری را چه کسی پرداخت می کند؟» از جمله دغدغه هایی است که پاسخ روشن و دقیق به آن ها می تواند گامی مهم در افزایش آگاهی های حقوقی شهروندان باشد. این مقاله با هدف تبیین جامع این مفاهیم، به بررسی دقیق مبانی قانونی، شرایط تعیین و نحوه پرداخت حق الوکاله وکلای تسخیری و معاضدتی می پردازد تا تصویر روشنی از این حق اساسی قانونی ارائه دهد.
مفهوم وکیل تسخیری و معاضدتی: تفاوت ها و کارکردها
پیش از ورود به بحث تعیین حق الوکاله، ضروری است که تعریفی دقیق از «وکیل تسخیری» و «وکیل معاضدتی» ارائه و تفاوت های کلیدی میان این دو نوع وکالت تشریح شود. هر دو نهاد با هدف تأمین دسترسی به وکیل برای افراد فاقد تمکن مالی ایجاد شده اند، اما در جزئیات، رویکردها و زمینه های کاربردی متفاوتی دارند.
وکیل تسخیری کیست؟
وکیل تسخیری، وکیلی است که به دستور و تشخیص دادگاه یا دادسرا، در امور کیفری برای متهم یا در مواردی خاص برای بزه دیده (شاکی) تعیین می شود. این اقدام زمانی صورت می گیرد که فرد فاقد وکیل باشد و توانایی مالی برای استخدام وکیل خصوصی را نیز نداشته باشد. نقش وکیل تسخیری در این پرونده ها، دفاع از حقوق قانونی موکل خود و تضمین رعایت اصول دادرسی عادلانه است. تعیین وکیل تسخیری می تواند در دو حالت الزامی یا اختیاری باشد:
- موارد الزامی: در جرایم بسیار مهم و سنگین که مجازات آن ها سلب حیات، حبس ابد، قطع عضو، نصف دیه کامل یا بیشتر است، قانون حضور وکیل تسخیری را حتی بدون درخواست متهم، الزامی می داند. در این موارد، اگر متهم خود وکیل معرفی نکند یا توانایی معرفی وکیل نداشته باشد، دادگاه یا بازپرس مکلف به تعیین وکیل تسخیری است.
- موارد اختیاری: در سایر جرایم کیفری، در صورتی که متهم یا بزه دیده درخواست وکیل تسخیری نماید و عدم تمکن مالی وی برای دادگاه احراز شود، دادگاه می تواند نسبت به تعیین وکیل اقدام کند.
وکیل تسخیری، نقش حیاتی در حفظ حقوق افراد و پیشگیری از تضییع آن ها در فرآیند دادرسی کیفری ایفا می کند، به ویژه برای افرادی که به دلیل پیچیدگی های حقوقی یا فشار روانی ناشی از اتهام، قادر به دفاع مؤثر از خود نیستند.
وکیل معاضدتی کیست؟
بر خلاف وکیل تسخیری که عمدتاً در امور کیفری و توسط مراجع قضایی تعیین می شود، وکیل معاضدتی در امور حقوقی به یاری افراد فاقد تمکن مالی می آید. تعیین وکیل معاضدتی بر عهده کانون وکلای دادگستری (یا مرکز وکلای قوه قضاییه) است. افرادی که توانایی پرداخت حق الوکاله وکیل برای پیگیری دعاوی حقوقی خود را ندارند، می توانند با ارائه درخواست و مدارک مثبته، از کانون وکلای حوزه قضایی خود تقاضای تعیین وکیل معاضدتی کنند.
وظیفه وکیل معاضدتی، ارائه خدمات حقوقی و دفاع از حقوق موکل در پرونده های حقوقی نظیر دعاوی خانوادگی، مالی، ملکی و سایر امور مدنی است. این وکلا نیز همانند وکلای خصوصی، متعهد به انجام وظایف حرفه ای خود با نهایت دقت و تخصص هستند و تفاوت اصلی در نحوه تعیین و مرجع پرداخت حق الوکاله آن ها است.
تمایزات کلیدی میان وکیل تسخیری و معاضدتی
با وجود هدف مشترک این دو نهاد در فراهم آوردن دسترسی به عدالت، تفاوت های مهمی میان وکیل تسخیری و معاضدتی وجود دارد که در جدول زیر به طور خلاصه آورده شده است:
| ویژگی | وکیل تسخیری | وکیل معاضدتی |
|---|---|---|
| نوع پرونده | صرفاً در امور کیفری | صرفاً در امور حقوقی |
| مرجع تعیین کننده | دادگاه یا دادسرا | کانون وکلای دادگستری یا مرکز وکلای قوه قضاییه |
| مبانی قانونی | قانون آیین دادرسی کیفری، قانون اساسی | قانون وکالت و آیین نامه های اجرایی آن، قانون اساسی |
| شرایط تعیین | عدم معرفی وکیل، عدم تمکن مالی (اثبات توسط دادگاه)، یا الزامات قانونی | عدم تمکن مالی (احراز توسط کانون وکلا)، ضرورت دفاع |
| هدف | دفاع از متهم یا بزه دیده در برابر اتهامات کیفری | دفاع از حقوق فرد در دعاوی مدنی و حقوقی |
این تمایزات نشان دهنده گستردگی حمایت های قانونی برای تضمین حق دسترسی به وکیل در تمامی ابعاد دادرسی است. شناخت این تفاوت ها برای شهروندان اهمیت بسزایی دارد تا در صورت نیاز به وکیل، به مرجع صحیح مراجعه کرده و از حقوق خود به بهترین نحو ممکن بهره مند شوند.
تعیین حق الوکاله وکیل تسخیری: مبانی قانونی و جزئیات محاسباتی
یکی از مهم ترین ابهامات پیرامون وکیل تسخیری، مسئله میزان حق الوکاله و نحوه پرداخت آن است. برخلاف تصور رایج، وکیل تسخیری کاملاً رایگان نیست، بلکه حق الوکاله وی بر اساس یک تعرفه مشخص تعیین و توسط مراجع قانونی پرداخت می شود. این سازوکار، هم حقوق وکیل را تضمین می کند و هم بار مالی را از دوش موکل فاقد تمکن برمی دارد.
میزان حق الوکاله وکیل تسخیری بر اساس آیین نامه تعرفه
میزان حق الوکاله وکیل تسخیری و معاضدتی، به طور صریح در آیین نامه تعرفه حق الوکاله، حق المشاوره و هزینه سفر وکلای دادگستری تعیین شده است. بر اساس ماده ۱۶ این آیین نامه (مصوب ۲۸/۱۲/۱۳۹۸ و اصلاحات بعدی)، حق الوکاله وکیل تسخیری یا معاضدتی معادل دو برابر حداقل تعرفه موضوع این آیین نامه است. این بدان معناست که وکیل تسخیری یا معاضدتی، دو برابر کمترین مبلغی که در تعرفه برای آن نوع پرونده در نظر گرفته شده است، دریافت خواهد کرد.
برای مثال، اگر حداقل تعرفه برای یک دعوای کیفری خاص، مبلغ ۵ میلیون ریال باشد، حق الوکاله وکیل تسخیری برای آن مرحله از پرونده ۱۰ میلیون ریال خواهد بود. این رویکرد به منظور تشویق وکلا به قبول پرونده های تسخیری و تضمین کیفیت خدمات حقوقی است، چرا که وکلای دادگستری نیز بخشی از زندگی حرفه ای خود را به این دست از پرونده ها اختصاص می دهند.
بر اساس آیین نامه تعرفه حق الوکاله وکلای دادگستری، حق الوکاله وکیل تسخیری یا معاضدتی معادل دو برابر حداقل تعرفه قانونی برای همان نوع پرونده است. این مبلغ مستقیماً توسط قوه قضاییه یا کانون وکلا پرداخت می شود.
مبلغ دقیق این تعرفه ها بر اساس نوع و پیچیدگی پرونده (کیفری، مالی، غیرمالی و غیره) و همچنین مرحله دادرسی (دادسرا، بدوی، تجدیدنظر و…) متغیر است. با توجه به آخرین مصوبات و محاسبات، برای یک پرونده عادی کیفری که به وکیل تسخیری نیاز دارد، می توان مبلغی در حدود ۲۹.۵ میلیون تومان (در زمان نگارش این مقاله و بر اساس حداقل تعرفه های عمومی) را به عنوان برآورد تقریبی برای کل پرونده در نظر گرفت. لازم به ذکر است که این مبلغ یک برآورد کلی است و برای هر پرونده ای باید بر اساس جزئیات آن و مواد تعرفه، محاسبه دقیق صورت گیرد.
نحوه محاسبه و تقسیم بندی پرداخت حق الوکاله
آیین نامه تعرفه علاوه بر تعیین میزان حق الوکاله، نحوه تقسیم بندی پرداخت آن را نیز مشخص کرده است. این تقسیم بندی به شرح زیر است:
- مرحله بدوی: ۶۰ درصد از کل حق الوکاله تعیین شده در این مرحله پرداخت می شود.
- مرحله تجدیدنظر: ۴۰ درصد باقی مانده در این مرحله پرداخت می گردد.
این تقسیم بندی ensures that the lawyer receives payment throughout the different stages of the legal process. برای درک بهتر، مثالی از حداقل تعرفه ها (بر اساس آیین نامه) و نحوه محاسبه دو برابر آن برای وکیل تسخیری/معاضدتی در برخی موارد پرکاربرد ارائه می شود. لطفاً توجه داشته باشید که این ارقام صرفاً برای مثال و بر اساس حداقل های تعرفه هستند و ممکن است با توجه به تغییرات آیین نامه و جزئیات هر پرونده، متفاوت باشند.
| موضوع دعوا | حداقل تعرفه عادی (ریال) | حق الوکاله وکیل تسخیری/معاضدتی (دو برابر حداقل تعرفه – ریال) |
|---|---|---|
| دعاوی مالی تا ۵۰ میلیون ریال | ۸٪ بهای خواسته (حداقل ۵,۰۰۰,۰۰۰ ریال) | ۱۶٪ بهای خواسته (حداقل ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال) |
| دعاوی خانوادگی و امور حسبی | حداقل ۵,۰۰۰,۰۰۰ ریال | حداقل ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال |
| دعاوی غیرمالی (تعیین بهای خواسته لازم نیست) | حداقل ۴,۰۰۰,۰۰۰ ریال | حداقل ۸,۰۰۰,۰۰۰ ریال |
| جرایم کیفری (صلاحیت دادگاه کیفری یک) | حداقل ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال | حداقل ۲۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال |
| جرایم کیفری (صلاحیت دادگاه کیفری دو) | حداقل ۲,۰۰۰,۰۰۰ ریال | حداقل ۴,۰۰۰,۰۰۰ ریال |
| اعتراض به قرارهای دادسرا | حداقل ۱,۰۰۰,۰۰۰ ریال | حداقل ۲,۰۰۰,۰۰۰ ریال |
این جدول یک دید کلی از نحوه محاسبه ارائه می دهد و نشان می دهد که حق الوکاله وکیل تسخیری با یک فرمول مشخص و بر پایه تعرفه های قانونی محاسبه می شود و مبلغی تصادفی یا کاملاً ناچیز نیست.
مسئولیت پرداخت حق الوکاله وکیل تسخیری بر عهده کیست؟
یکی از روشن ترین و در عین حال، مهم ترین جنبه های حقوقی وکیل تسخیری و معاضدتی، مربوط به مسئولیت پرداخت حق الوکاله آن ها است. در این زمینه، قانون به وضوح تکلیف را مشخص کرده و جای هیچ گونه ابهامی باقی نگذاشته است.
به صورت قاطع و بی هیچ تردیدی، پرداخت حق الوکاله وکیل تسخیری و معاضدتی تماماً بر عهده قوه قضاییه یا کانون وکلای دادگستری (و یا مرکز وکلای قوه قضاییه) است. این پرداخت از محل اعتبارات و بودجه های خاصی که برای این منظور در نظر گرفته شده اند، صورت می پذیرد.
این بدان معناست که موکل، چه متهم در پرونده های کیفری و چه خواهان یا خوانده در دعاوی حقوقی، هیچ گونه مسئولیت مالی در قبال پرداخت دستمزد وکیل تسخیری یا معاضدتی ندارد. هدف اصلی این سازوکار، حذف موانع مالی برای دسترسی به وکیل و تضمین حق دفاع برای تمامی شهروندان است. اگر فردی توانایی مالی برای پرداخت حق الوکاله را ندارد، سیستم قضایی کشور از طریق تعیین وکیل تسخیری یا معاضدتی، این امکان را برای وی فراهم می کند تا از حقوق خود دفاع کند و هزینه های مربوط به حق الوکاله را نیز خود بر عهده می گیرد.
ذکر این نکته ضروری است که این حکم قانونی، یکی از ارکان مهم عدالت اجتماعی و حقوق شهروندی در نظام حقوقی ما محسوب می شود و اطمینان می دهد که کیفیت دفاع حقوقی افراد، تابعی از وضعیت مالی آن ها نخواهد بود.
شرایط و فرآیند تعیین وکیل تسخیری: گام به گام
درک شرایط و مراحل قانونی برای تعیین وکیل تسخیری، برای افرادی که نیازمند این حمایت قانونی هستند، از اهمیت بالایی برخوردار است. تعیین وکیل تسخیری تابع ضوابط و مقررات خاصی است که در قانون آیین دادرسی کیفری به تفصیل بیان شده اند.
شرایط عمومی و اختصاصی تعیین وکیل تسخیری
برای اینکه فردی بتواند از مزیت وکیل تسخیری بهره مند شود، دو شرط اساسی باید محقق گردد:
- عدم معرفی وکیل توسط خود متهم/بزه دیده: در ابتدا، فرصت به خود فرد داده می شود تا وکیل خصوصی خود را انتخاب و معرفی کند. تنها در صورتی که این اتفاق نیفتد یا وکیل انتخابی بدون عذر موجه حاضر نشود، بحث تعیین وکیل تسخیری مطرح می شود.
- عدم تمکن مالی: متقاضی باید بتواند عدم توانایی مالی خود برای پرداخت حق الوکاله وکیل خصوصی را به اثبات برساند. این احراز می تواند از طریق ارائه دادخواست اعسار به دادگاه یا با تشخیص و احراز قاضی صورت گیرد. در برخی موارد خاص، دادگاه ممکن است بدون نیاز به دادخواست اعسار، این عدم تمکن را احراز کند، به خصوص اگر وضعیت مالی فرد آشکارا نامناسب باشد.
علاوه بر این شرایط عمومی، در برخی جرایم و برای برخی افراد، قانون حضور وکیل تسخیری را الزامی دانسته است که در ادامه به تفصیل به آن ها می پردازیم.
موارد الزامی تعیین وکیل تسخیری در دعاوی کیفری
قانون گذار با هدف حمایت حداکثری از حقوق متهم، در برخی جرایم خاص، تعیین وکیل تسخیری را به صورت اجباری پیش بینی کرده است:
- جرایم با مجازات سنگین: مطابق با ماده ۳۴۷ و تبصره ماده ۱۹۰ قانون آیین دادرسی کیفری، در جرایمی که مجازات آن ها سلب حیات (اعدام)، حبس ابد، قطع عضو، نصف دیه کامل یا بیشتر است، جلسه رسیدگی دادگاه بدون حضور وکیل متهم تشکیل نمی شود. اگر متهم خود وکیلی معرفی نکند یا وکیل او بدون اعلام عذر موجه حاضر نشود، تعیین وکیل تسخیری الزامی است. این الزام هم در مرحله تحقیقات مقدماتی در دادسرا و هم در مرحله دادگاه پابرجاست.
- اطفال و نوجوانان: به موجب ماده ۴۱۵ قانون آیین دادرسی کیفری، در جرایمی که رسیدگی به آن ها در صلاحیت دادگاه کیفری یک است، یا جرایمی که مستلزم پرداخت دیه یا ارش بیش از خمس دیه کامل است و همچنین در جرائم تعزیری درجه شش و بالاتر، دادسرا و یا دادگاه اطفال و نوجوانان مکلف است به ولی یا سرپرست قانونی متهم ابلاغ نماید که برای او وکیل تعیین کند. در صورت عدم تعیین وکیل یا عدم حضور وکیل بدون عذر موجه، مرجع قضایی برای متهم وکیل تعیین می کند که همان وکیل تسخیری خواهد بود.
- افراد مجنون: تبصره ۲ ماده ۱۳ قانون آیین دادرسی کیفری بیان می کند که هرگاه مرتکب جرم پیش از صدور حکم قطعی مبتلا به جنون شود، تا زمان افاقه، تعقیب و دادرسی متوقف می شود. اما اگر شرایط اثبات جرم به نحوی باشد که فرد مجنون یا فاقد هوشیاری در فرض افاقه نیز نتواند از خود رفع اتهام کند، به ولی یا قیم یا سرپرست قانونی وی ابلاغ می شود که ظرف مهلت پنج روز نسبت به معرفی وکیل اقدام کند. در صورت عدم معرفی وکیل، صرف نظر از نوع جرم ارتکابی و میزان مجازات آن، برای وی وکیل تسخیری تعیین می شود و تعقیب و دادرسی ادامه می یابد.
نحوه درخواست و روال تعیین وکیل
فرآیند درخواست و تعیین وکیل تسخیری به شرح زیر است:
- درخواست کتبی: متقاضی (متهم یا بزه دیده) باید درخواست کتبی خود را مبنی بر تعیین وکیل تسخیری به دادگاه یا دادسرا ارائه دهد.
- احراز عدم تمکن مالی: مرجع قضایی نسبت به احراز عدم تمکن مالی متقاضی اقدام می کند. این احراز می تواند از طریق استعلامات لازم یا بررسی مدارک ارائه شده توسط فرد صورت گیرد.
- تعیین وکیل: پس از احراز شرایط، دادگاه یا دادسرا از میان وکلای دادگستری حوزه قضایی مربوطه، فردی را به عنوان وکیل تسخیری تعیین می کند. این وکیل ملزم به قبول این وظیفه است.
- معرفی وکیل انتخابی: اگر پس از تعیین وکیل تسخیری، متهم خود اقدام به معرفی وکیل خصوصی کند، وکالت تسخیری منتفی می شود و وکیل انتخابی مسئولیت دفاع از پرونده را بر عهده می گیرد.
این سازوکار تضمین می کند که حقوق اساسی افراد در هر مرحله از دادرسی، به بهترین شکل ممکن حفظ شود و هیچ کس به دلیل نداشتن بضاعت مالی از حق دفاع محروم نگردد.
وکالت تسخیری در مراحل مختلف دادرسی
حضور وکیل تسخیری تنها به یک مرحله خاص از دادرسی محدود نمی شود، بلکه این حمایت قانونی در مراحل مختلف رسیدگی قضایی، از جمله تحقیقات مقدماتی و مرحله دادگاه، قابل اعمال است.
وکیل تسخیری در مرحله تحقیقات مقدماتی (دادسرا)
مرحله تحقیقات مقدماتی در دادسرا، اولین گام در فرآیند رسیدگی کیفری است و نقش وکیل در این مرحله برای حفظ حقوق متهم بسیار حیاتی است. به موجب ماده ۱۹۰ قانون آیین دادرسی کیفری، متهم می تواند در مرحله تحقیقات مقدماتی یک نفر وکیل دادگستری همراه خود داشته باشد. این حق باید پیش از شروع تحقیق توسط بازپرس به متهم ابلاغ و تفهیم شود. وکیل متهم می تواند با کسب اطلاع از اتهام و دلایل آن، مطالبی را که برای کشف حقیقت و دفاع از متهم یا اجرای قانون لازم بداند، اظهار کند و اظهارات وی در صورت مجلس نوشته می شود.
علاوه بر این، در جرایمی که مجازات آن ها سلب حیات یا حبس ابد است، چنانچه متهم اقدام به معرفی وکیل در مرحله تحقیقات مقدماتی ننماید و از معرفی وکیل عاجز باشد، بازپرس به دلیل حساسیت و اهمیت موضوع، برای وی وکیل تسخیری انتخاب می کند. این تدبیر قانونی، مانع از تضییع حقوق متهم در حساس ترین مرحله تحقیقات می شود.
وکیل تسخیری در مرحله دادگاه
فعالیت وکیل تسخیری پس از مرحله دادسرا نیز ادامه یافته و در مرحله دادگاه نیز نقش آفرین است. ماده ۳۴۷ قانون آیین دادرسی کیفری تصریح می کند که متهم می تواند تا پایان اولین جلسه رسیدگی از دادگاه تقاضا کند وکیلی برای او تعیین شود. دادگاه در صورت احراز عدم تمکن متقاضی، از بین وکلای حوزه قضائی و در صورت عدم امکان از نزدیک ترین حوزه قضائی، برای متهم، وکیل تعیین می کند.
نکته مهم این است که در همین مرحله، اگر دادگاه حضور و دفاع وکیل را برای شخص بزه دیده فاقد تمکن مالی ضروری بداند، نیز نسبت به تعیین وکیل تسخیری برای ایشان اقدام می نماید، که این امر نشان دهنده توجه قانون به تمامی طرفین دعوا است. در جرایمی که مجازات آن ها سلب حیات، حبس ابد، قطع عضو، نصف دیه کامل یا بیشتر است، جلسه رسیدگی بدون حضور وکیل متهم تشکیل نمی شود. چنانچه متهم، خود وکیل معرفی نکند یا وکیل او بدون اعلام عذر موجه در دادگاه حاضر نشود، تعیین وکیل تسخیری الزامی است.
همچنین، مطابق ماده ۳۵۰ قانون آیین دادرسی کیفری، درصورتی که متهم دارای وکیل باشد، جز در جرائمی که مجازات آن ها سلب حیات، حبس ابد، قطع عضو، نصف دیه کامل یا بیشتر است و نیز در مواردی که دادگاه حضور متهم را لازم تشخیص دهد، عدم حضور متهم در جلسه دادگاه مانع از رسیدگی نیست و وکیل تسخیری می تواند بدون حضور متهم نیز به دفاع از ایشان اقدام نماید.
وکیل تسخیری برای اطفال و نوجوانان
با توجه به آسیب پذیری خاص اطفال و نوجوانان در فرآیند دادرسی، قانون گذار حمایت های ویژه ای برای آنان در نظر گرفته است. ماده ۴۱۵ قانون آیین دادرسی کیفری بیان می کند که در جرایمی که رسیدگی به آن ها در صلاحیت دادگاه کیفری یک است یا جرایمی که مستلزم پرداخت دیه یا ارش بیش از خمس دیه کامل است و در جرائم تعزیری درجه شش و بالاتر، دادسرا و یا دادگاه اطفال و نوجوانان به ولی یا سرپرست قانونی متهم ابلاغ می کند که برای او وکیل تعیین کند. در صورت عدم تعیین وکیل یا عدم حضور وکیل بدون اعلام عذر موجه، مرجع قضایی برای متهم وکیل تعیین می کند که این وکیل، وکیل تسخیری خواهد بود.
در جرایم تعزیری درجه هفت و هشت، ولی یا سرپرست قانونی طفل یا نوجوان می تواند خود از وی دفاع و یا وکیل تعیین نماید. نوجوان نیز می تواند از خود دفاع کند. اما اگر ولی یا سرپرست برای طفل وکیل تعیین نکند یا وکیل بدون عذر موجه حاضر نشود، مرجع قضایی برای او وکیل تعیین می نماید.
تعیین وکیل تسخیری برای افراد مجنون
افراد مجنون نیز به دلیل عدم توانایی در درک فرآیندهای قانونی و دفاع از خود، نیازمند حمایت ویژه ای هستند. مطابق تبصره ۲ ماده ۱۳ قانون آیین دادرسی کیفری، هرگاه مرتکب جرم پیش از صدور حکم قطعی مبتلا به جنون شود، تا زمان افاقه، تعقیب و دادرسی متوقف می شود. با این حال، در مواردی که شرایط اثبات جرم به گونه ای باشد که فرد مجنون یا فاقد هوشیاری در فرض افاقه نیز نتواند از خود رفع اتهام کند، به ولی یا قیم یا سرپرست قانونی وی ابلاغ می شود که ظرف مهلت پنج روز نسبت به معرفی وکیل اقدام کند. در صورت عدم معرفی، صرف نظر از نوع جرم ارتکابی و میزان مجازات آن، برای وی وکیل تسخیری تعیین می شود و تعقیب و دادرسی ادامه می یابد تا حقوق این دسته از افراد نیز به طور کامل حفظ شود.
این موارد نشان می دهد که قانون گذار با دقت و ریزبینی، تمامی جنبه های نیاز به وکیل را در شرایط مختلف و برای گروه های آسیب پذیر در نظر گرفته و سازوکارهای لازم را برای تضمین دسترسی به وکیل فراهم آورده است.
جمع بندی: تضمین دسترسی به عدالت برای همگان
در این مقاله به بررسی جامع و دقیق مفهوم وکیل تسخیری، وکیل معاضدتی، تفاوت های آن ها، میزان حق الوکاله و مسئولیت پرداخت آن پرداختیم. روشن شد که حق الوکاله وکیل تسخیری یا معاضدتی معادل دو برابر حداقل تعرفه قانونی است و این مبلغ توسط قوه قضاییه یا کانون وکلای دادگستری پرداخت می شود، نه موکل.
همچنین شرایط و فرآیند تعیین وکیل تسخیری در امور کیفری، از جمله موارد الزامی برای جرایم سنگین، حمایت از اطفال و نوجوانان و افراد مجنون، به تفصیل تشریح گردید. تأکید بر اصل ۳۵ قانون اساسی و وجود چنین سازوکارهای حمایتی، نشان دهنده تعهد نظام حقوقی کشور به فراهم آوردن فرصت برابر برای تمامی شهروندان در دسترسی به عدالت و برخورداری از دفاع حقوقی حرفه ای است.
این حمایت ها به افراد فاقد تمکن مالی این امکان را می دهد که با اطمینان خاطر از حقوق قانونی خود دفاع کنند، بدون آنکه دغدغه هزینه های سنگین وکالت را داشته باشند. در صورت نیاز به مشاوره حقوقی تخصصی یا درخواست وکیل تسخیری/معاضدتی، ضروری است که با آگاهی کامل از حقوق و فرآیندهای قانونی اقدام شود تا بتوان از این امکان ارزشمند به بهترین شکل بهره برداری کرد.