نمونه متن لایحه مطالبه وجه چک

تدوین لایحه مطالبه وجه چک نیازمند آگاهی دقیق از ساختار حقوقی و مبانی قانونی است تا روند پیگیری مطالبات به نحو مؤثر و کارآمد انجام شود. این سند قضایی برای طرح دقیق خواسته و دفاع از حقوق دارنده یا صادرکننده چک از اهمیت بالایی برخوردار است و رعایت جزئیات آن می تواند سرنوشت پرونده را دگرگون سازد.

چک به عنوان یکی از مهم ترین اسناد تجاری در نظام حقوقی ایران، نقش کلیدی در تسهیل مبادلات اقتصادی ایفا می کند. با این حال، عدم پرداخت وجه چک در سررسید، چالش های حقوقی متعددی را برای دارنده و صادرکننده آن به وجود می آورد. نگارش صحیح و مستند لوایح و دادخواست های مرتبط با چک، گامی اساسی در حفظ و استیفای حقوق طرفین دعوا است. این مقاله جامع، به بررسی عمیق ساختار، مبانی قانونی، روش های پیگیری و نمونه های عملی لایحه و دادخواست مطالبه وجه چک، هم برای خواهان و هم برای خوانده، خواهد پرداخت. هدف نهایی، ارتقاء دانش حقوقی کاربران و ترویج لزوم بهره گیری از مشاوره وکیل متخصص در اینگونه پرونده هاست.

آشنایی با مفاهیم کلیدی: لایحه و دادخواست در دعاوی چک

در فرایند دادرسی، تشخیص و تفکیک میان اسناد حقوقی نظیر لایحه و دادخواست از اهمیت بالایی برخوردار است. هر یک از این اسناد، کاربرد و جایگاه خاص خود را در پیشبرد یک پرونده قضایی، به ویژه در دعاوی مربوط به مطالبه وجه چک، دارند. درک صحیح این مفاهیم، به طرفین دعوا کمک می کند تا گام های قانونی خود را به درستی و با آگاهی کامل بردارند.

لایحه چیست و چه کاربردی در پرونده چک دارد؟

لایحه به نوشته ای اطلاق می شود که طرفین دعوا یا وکلای آنها، برای توضیح، تبیین و دفاع از مواضع خود در طول جریان رسیدگی به دادگاه یا سایر مراجع قضایی ارائه می دهند. لایحه، سندی تکمیلی است که پس از آغاز دعوا (معمولاً با دادخواست) و در مراحل مختلف رسیدگی (مانند جلسات دادرسی، پاسخ به ایرادات، یا ارائه توضیحات بیشتر)، به مرجع قضایی تقدیم می گردد.

در پرونده های مطالبه وجه چک، لایحه می تواند کاربردهای متعددی داشته باشد:

• لایحه دفاعیه: خوانده (صادرکننده چک) برای دفاع از خود و رد ادعای خواهان، می تواند دلایل، مستندات و مبانی حقوقی دفاع خود (مانند تضمینی بودن چک، عدم تحقق شرط، کلاهبرداری و…) را در قالب لایحه ارائه دهد.
• لایحه تکمیلی: خواهان (دارنده چک) برای ارائه توضیحات بیشتر، افزودن مستندات جدید، یا تقویت استدلال های پیشین خود، از لایحه استفاده می کند.
• لایحه اعتراض: هر یک از طرفین می توانند برای اعتراض به قرارهای صادره یا تصمیمات موقت دادگاه، لایحه تقدیم کنند.

لازم به ذکر است که لایحه، دعوا را شروع نمی کند؛ بلکه به عنوان ابزاری برای ادامه و تقویت موضع در دعوای جاری به کار می رود. این سند نقش مهمی در تبیین استدلالات حقوقی و معرفی شواهد جدید دارد و به قاضی در فهم عمیق تر ابعاد پرونده یاری می رساند. نگارش دقیق لایحه می تواند تأثیر بسزایی در نتیجه نهایی دادرسی داشته باشد.

دادخواست چیست و چه زمانی استفاده می شود؟

دادخواست، سندی است که دعوای حقوقی را آغاز می کند و به موجب آن، شخص (خواهان) از مرجع قضایی (دادگاه یا شورای حل اختلاف) تقاضای رسیدگی و صدور حکم در مورد یک حق تضییع شده یا مورد اختلاف را دارد. بدون تقدیم دادخواست، هیچ دعوای حقوقی آغاز نخواهد شد.

در دعاوی چک، دادخواست مطالبه وجه چک، سندی است که دارنده چک (خواهان) با تقدیم آن به دادگاه، رسماً تقاضای محکومیت صادرکننده (و احیاناً ظهرنویسان و ضامنین) به پرداخت وجه چک و خسارات مربوطه را می نماید. این دادخواست باید حاوی اطلاعات مشخصی باشد، از جمله:

• مشخصات خواهان و خوانده (شامل نام، نام خانوادگی، کد ملی، و نشانی دقیق).
• خواسته (مثلاً مطالبه وجه چک به مبلغ معین به همراه خسارات).
• دلایل و مستندات (مثلاً اصل چک، گواهی عدم پرداخت، قرارداد مبنا).
• شرح مختصر اما جامع از واقعه و مبنای قانونی مطالبه.

دادخواست، سرآغاز یک دعوای حقوقی است و باید مطابق با تشریفات و فرم های از پیش تعیین شده، از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی تکمیل و به مرجع صالح ارائه شود. عدم رعایت هر یک از این تشریفات می تواند منجر به رد دادخواست یا تأخیر در رسیدگی شود.

تفاوت های اساسی لایحه و دادخواست

با توجه به توضیحات فوق، تفاوت های لایحه و دادخواست را می توان در جدول زیر خلاصه کرد:

ویژگی	دادخواست	لایحه
هدف اصلی	آغاز یک دعوای حقوقی و درخواست رسیدگی قضایی.	توضیح، تبیین، تکمیل یا دفاع از مواضع در یک دعوای جاری.
زمان ارائه	قبل از شروع رسیدگی و برای آغاز دعوا.	در طول جریان رسیدگی (پس از تقدیم دادخواست) و قبل از صدور حکم نهایی.
ساختار و فرم	دارای فرم چاپی مشخص و تشریفات قانونی دقیق (از طریق دفاتر خدمات قضایی).	ساختار انعطاف پذیرتر، بدون فرم چاپی الزام آور، اما نیازمند رعایت اصول نگارش حقوقی.
اثر حقوقی	آغاز کننده دادرسی و تعیین کننده چارچوب اصلی دعوا.	تأثیرگذار بر روند دادرسی، تقویت مواضع طرفین، یا پاسخ به ایرادات.
محتوا	شامل مشخصات طرفین، خواسته، دلایل و مستندات اصلی و شرح مختصر.	شامل جزئیات بیشتر، استدلال های حقوقی مفصل تر، پاسخ به ادعاهای طرف مقابل و ارائه مستندات تکمیلی.

مبانی قانونی مطالبه وجه چک (آخرین اصلاحات)

شناخت مبانی قانونی، سنگ بنای هر اقدام حقوقی مؤثر در زمینه مطالبه وجه چک است. قوانین مرتبط با چک در ایران، به ویژه قانون صدور چک، دستخوش اصلاحاتی شده اند که آگاهی از آن ها برای دارنده و صادرکننده چک حیاتی است. درک این مبانی، نه تنها به وکلا و حقوقدانان، بلکه به عموم مردم نیز کمک می کند تا حقوق و تکالیف خود را در قبال اسناد تجاری به درستی بشناسند.

قانون صدور چک (با تمرکز بر اصلاحات جدید و چک های صیادی)

قانون صدور چک (مصوب سال ۱۳۵۵ و اصلاحات بعدی، به ویژه اصلاحیه سال ۱۳۹۷) اصلی ترین منبع قانونی در زمینه چک است. این قانون، قواعد مربوط به صدور، انتقال، پرداخت، و ضمانت اجرای عدم پرداخت چک را تعیین می کند. مهم ترین تحولات این قانون، به چک های صیادی مربوط می شود.

• چک های صیادی: این چک ها از سال ۱۳۹۷ معرفی شده اند و با هدف افزایش اعتبار و کاهش آمار چک های برگشتی، دارای ویژگی های خاصی هستند:
  • ثبت در سامانه صیاد: کلیه مراحل صدور، انتقال، و وصول چک های صیادی باید در سامانه صیاد بانک مرکزی ثبت شود. بدون ثبت در این سامانه، چک فاقد اعتبار است و امکان پیگیری قضایی آن دشوار خواهد بود. این ثبت سیستمی، شفافیت را افزایش داده و از صدور چک های بلامحل تا حد زیادی جلوگیری می کند.
  • استعلام وضعیت صادرکننده: پیش از پذیرش چک صیادی، می توان از طریق سامانه صیاد، وضعیت اعتباری صادرکننده را استعلام کرد. این قابلیت به دارنده چک اطمینان خاطر بیشتری در خصوص توانایی پرداخت صادرکننده می دهد.
  • امکان صدور اجراییه مستقیم: بر اساس قانون جدید، در صورت برگشت خوردن چک صیادی و ثبت آن در سامانه، دارنده می تواند بدون نیاز به طرح دعوای حقوقی و اخذ حکم از دادگاه، مستقیماً از طریق دادگاه (یا دفاتر خدمات قضایی) تقاضای صدور اجراییه نماید که این امر فرآیند وصول را به شدت تسریع می کند و بار دادرسی را نیز کاهش می دهد.
• محدودیت های چک های جدید: چک های تضمینی، مشروط، بدون تاریخ، یا بابت تضمین انجام معامله، دیگر جنبه کیفری ندارند و صرفاً از طریق حقوقی قابل پیگیری هستند. این تغییر با هدف تفکیک ماهیت کیفری از ماهیت مدنی چک انجام شده است.

قانون تجارت (مواد ۳۱۰ تا ۳۱۸)

قانون تجارت، چک را به عنوان یک سند تجاری به رسمیت می شناسد. مواد ۳۱۰ تا ۳۱۸ این قانون، به ماهیت چک، مسئولیت صادرکننده، ظهرنویسان و ضامنین، و قواعد عمومی مربوط به اسناد تجاری می پردازد.

• ماده ۳۱۰: چک را نوشته ای تعریف می کند که به موجب آن صادرکننده وجوهی را که نزد بانک دارد کلاً یا بعضاً مسترد یا به دیگری واگذار می نماید. این ماده چارچوب کلی سند چک را مشخص می کند.
• ماده ۳۱۳: تکلیف صادرکننده را به تأمین وجه چک در بانک محال علیه تصریح می کند. این تکلیف، مبنای قانونی برای مطالبه وجه چک است.
• مسئولیت تضامنی: بر اساس قانون تجارت، کلیه مسئولین چک (صادرکننده، ظهرنویسان و ضامنین) در قبال دارنده، مسئولیت تضامنی دارند؛ به این معنی که دارنده می تواند وجه چک را از هر یک از آن ها یا همه آن ها مطالبه کند. این ویژگی مسئولیت تضامنی، دارنده را در وصول طلب خود یاری می رساند.

قانون آیین دادرسی مدنی (تشریفات و صلاحیت)

قانون آیین دادرسی مدنی، قواعد و تشریفات مربوط به طرح دعوا، رسیدگی در دادگاه ها و اجرای احکام را مشخص می کند. در دعاوی چک، این قانون به مسائلی نظیر:

• صلاحیت دادگاه ها: تعیین می کند که کدام دادگاه (مثلاً دادگاه محل اقامت خوانده، محل صدور چک، یا محل انجام معامله) صلاحیت رسیدگی به دعوای مطالبه وجه چک را دارد. انتخاب دادگاه صالح از اهمیت بسیاری برخوردار است و عدم رعایت آن می تواند منجر به رد دعوا شود.
• تشریفات تقدیم دادخواست: نحوه تکمیل فرم دادخواست، ارائه مستندات، و پرداخت هزینه های دادرسی را مشخص می نماید. رعایت این تشریفات برای پذیرش و رسیدگی به دادخواست ضروری است.
• تأمین خواسته: امکان درخواست توقیف اموال خوانده را پیش از صدور حکم نهایی، برای جلوگیری از تضییع حقوق خواهان، فراهم می سازد. این تدبیر قانونی، به دارنده چک اطمینان می دهد که در صورت صدور حکم، اموالی برای اجرا وجود خواهد داشت.

آگاهی کامل از قانون صدور چک، قانون تجارت و قانون آیین دادرسی مدنی، برای هر دو طرف دعوا حیاتی است و می تواند مسیر پرونده را به طور چشمگیری تحت تأثیر قرار دهد. این دانش حقوقی، اساس تصمیم گیری های هوشمندانه در مواجهه با مشکلات مربوط به چک است.

روش های حقوقی پیگیری و مطالبه وجه چک (انتخاب بهترین راهکار)

پس از برگشت خوردن چک و دریافت گواهی عدم پرداخت، دارنده چک با چندین راهکار حقوقی برای مطالبه وجه آن مواجه است. انتخاب روش مناسب بستگی به شرایط خاص پرونده، نوع چک (صیادی یا غیرصیادی)، و اهداف دارنده دارد. در این بخش، به بررسی این روش ها و مزایا و معایب هر یک می پردازیم تا به شما در انتخاب بهترین استراتژی یاری رسانیم.

الف) اقامه دعوای حقوقی (دادخواست مطالبه وجه چک)

این روش، عمومی ترین راه برای مطالبه وجه چک است و در مورد تمامی انواع چک ها (صیادی و غیرصیادی) کاربرد دارد، به خصوص زمانی که سایر روش ها (کیفری یا ثبتی) امکان پذیر نباشند یا ترجیح داده نشوند.

• مراحل: دارنده چک باید با مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست مطالبه وجه چک را تقدیم کند. پرونده به دادگاه عمومی حقوقی صالح ارجاع شده و پس از رسیدگی، در صورت اثبات حقانیت خواهان، حکم به محکومیت خوانده صادر می شود.
• مزایا:
  • قابلیت مطالبه خسارت تأخیر تأدیه (جبران کاهش ارزش پول ناشی از تورم).
  • امکان مطالبه وجه از ظهرنویسان و ضامنین علاوه بر صادرکننده.
  • عدم وجود محدودیت های زمانی خاصی که در شکایت کیفری وجود دارد و امکان پیگیری در هر زمان پس از برگشت چک.
• معایب:
  • طولانی بودن نسبی فرآیند دادرسی در مقایسه با روش اجراییه مستقیم (برای چک های صیادی). مراحل رسیدگی ممکن است چندین ماه به طول بینجامد.
  • نیاز به پرداخت هزینه دادرسی (۳.۵ درصد از مبلغ خواسته در مرحله بدوی و تجدیدنظر).
• صلاحیت دادگاه ها و شوراهای حل اختلاف: در صورتی که مبلغ چک تا ۲۰۰ میلیون ریال (۲۰ میلیون تومان) باشد، شورای حل اختلاف صالح به رسیدگی است. برای مبالغ بیشتر از آن، دادگاه عمومی حقوقی صلاحیت دارد. دادگاه صالح می تواند دادگاه محل اقامت خوانده، محل صدور چک، یا محل انجام معامله باشد.
• تأکید بر خسارت تأخیر تأدیه و تأمین خواسته: خواهان می تواند در دادخواست خود، علاوه بر اصل وجه چک، تقاضای مطالبه خسارت تأخیر تأدیه (از تاریخ سررسید چک) و همچنین صدور قرار تأمین خواسته (برای توقیف اموال خوانده پیش از صدور حکم نهایی) را بنماید.

ب) طرح شکایت کیفری (چک بلامحل)

این روش با هدف تحت فشار قرار دادن صادرکننده چک از طریق مجازات حبس، مورد استفاده قرار می گیرد و تنها در شرایط خاصی امکان پذیر است. این شیوه، ابزاری قوی برای اعمال فشار بر صادرکننده است، اما محدودیت هایی دارد که باید به دقت مد نظر قرار گیرد.

• شرایط و مواعد قانونی:
  • مهلت برگشت چک: چک باید ظرف مدت ۶ ماه از تاریخ صدور، برگشت خورده و گواهی عدم پرداخت دریافت شده باشد.
  • مهلت طرح شکایت: دارنده چک باید ظرف ۶ ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت، اقدام به طرح شکایت کیفری نماید. عدم رعایت این مواعد، جنبه کیفری چک را از بین می برد.
• محدودیت ها: این روش در موارد زیر قابل اعمال نیست و چک فاقد جنبه کیفری است:
  • چک وعده دار (تاریخ واقعی صدور با تاریخ مندرج در چک متفاوت باشد).
  • چک تضمینی یا مشروط (مثلاً بابت تضمین انجام معامله).
  • چک سفید امضا.
  • چکی که علت عدم پرداخت آن، دستور عدم پرداخت از سوی صادرکننده باشد (به جز موارد خاص ماده ۱۴ قانون صدور چک).
  • چک مربوط به اسناد قابل وصول از بانک (مانند چک های بانکی و مسافرتی).
• مزایا:
  • فشار بر صادرکننده چک و امکان صدور حکم حبس برای او (که اغلب منجر به پرداخت وجه چک می شود و جنبه بازدارندگی قوی دارد).
  • سرعت عمل نسبی در مراحل اولیه رسیدگی (تحقیق و بازجویی در دادسرا).
• معایب:
  • عدم امکان مطالبه خسارت تأخیر تأدیه از طریق این روش (فقط اصل وجه قابل پیگیری است).
  • پیچیدگی ها و محدودیت های فراوان در اثبات جنبه کیفری چک و ضرورت رعایت دقیق مواعد.
  • عدم امکان پیگیری علیه ظهرنویسان و ضامنین (مسئولیت کیفری صرفاً متوجه صادرکننده است).

ج) درخواست صدور اجراییه از اداره ثبت

چک، در حکم سند لازم الاجرا تلقی می شود و دارنده می تواند بدون مراجعه به دادگاه، اجرای آن را از طریق اداره ثبت اسناد و املاک کشور درخواست کند. این روش از نظر سرعت و هزینه های اولیه دارای مزایایی است.

• شرایط استفاده: این روش تنها در صورتی قابل استفاده است که چک مطابق با نمونه امضای صادرکننده در بانک، صادر شده باشد و علت عدم پرداخت نیز یکی از دلایل مرتبط با کسر موجودی یا مسدودی حساب باشد. در صورت وجود مغایرت در امضا یا ادعای جعل، این روش کاربرد ندارد.
• مراحل و مزایا:
  • نسبتاً سریع تر از دعوای حقوقی در دادگاه.
  • امکان توقیف اموال صادرکننده و ممنوع الخروج کردن او به سرعت.
  • عدم نیاز به پرداخت هزینه دادرسی ۳.۵ درصدی (هزینه های ثبتی کمتر است).
• معایب:
  • عدم امکان مطالبه خسارت تأخیر تأدیه از طریق این روش.
  • عدم امکان پیگیری علیه ظهرنویسان و ضامنین (مگر در موارد خاص و با استثنائات محدود).
  • در صورت طرح ایراداتی مانند تضمینی بودن چک یا عدم تحقق شرط، اداره ثبت صلاحیت رسیدگی به این ایرادات ماهوی را ندارد و پرونده به دادگاه ارجاع خواهد شد که خود موجب طولانی شدن فرآیند می شود.

د) درخواست صدور اجراییه از اجرای احکام دادگستری (ویژه چک های صیادی جدید)

این روش، سریع ترین و کارآمدترین راه برای مطالبه وجه چک های صیادی جدید است و تحولی مهم در قانون صدور چک به شمار می رود. این مکانیزم با هدف کاهش زمان دادرسی و افزایش کارایی در وصول مطالبات طراحی شده است.

• تشریح قانون جدید و مکانیزم کد رهگیری: بر اساس اصلاحات قانون صدور چک، در صورتی که چک صیادی برگشت بخورد و گواهی عدم پرداخت حاوی کد رهگیری صادر شود، دارنده می تواند مستقیماً با مراجعه به دادگاه (یا دفاتر خدمات الکترونیک قضایی) و بدون نیاز به طرح دعوای حقوقی، تقاضای صدور اجراییه نماید. این کد رهگیری، نشان دهنده ثبت سیستمی چک و امکان پیگیری سریع آن است.
• مراحل و مزایای این روش:
  • سرعت بالا: پرونده به سرعت به یکی از شعب دادگاه ارجاع شده و دادگاه پس از بررسی شکلی (بدون نیاز به رسیدگی ماهوی)، اجراییه صادر می کند. این فرآیند بسیار کوتاه تر از دادرسی های حقوقی سنتی است.
  • توقیف اموال: بلافاصله پس از صدور اجراییه، امکان توقیف اموال صادرکننده (و حتی ظهرنویسان و ضامنین در صورت ثبت در سامانه صیاد) فراهم می شود.
  • ممنوع الخروجی: دارنده می تواند تقاضای ممنوع الخروجی صادرکننده را بنماید که اهرمی قوی برای وصول مطالبات است.
  • مطالبه خسارت تأخیر تأدیه: از طریق این روش نیز می توان خسارت تأخیر تأدیه را مطالبه کرد.
  • هزینه کمتر: هزینه دادرسی در این روش نسبت به اقامه دعوای حقوقی کمتر است.
• نکته مهم: این روش عمدتاً برای چک های صیادی که به درستی در سامانه ثبت شده اند و دارای کد رهگیری هستند، کاربرد دارد. برای چک های غیرصیادی یا چک هایی که مراحل ثبت سیستمی را طی نکرده اند، این روش قابل استفاده نیست.

نمونه متن لایحه مطالبه وجه چک از سوی خواهان (دارنده چک)

تدوین یک لایحه حقوقی دقیق و جامع، نقش بسزایی در موفقیت دعوای مطالبه وجه چک از سوی دارنده دارد. این لایحه باید به گونه ای تنظیم شود که تمامی جوانب قانونی و مستندات مربوطه را پوشش دهد و ادعای خواهان را به نحو متقن به دادگاه ارائه نماید. دقت در نگارش این سند، می تواند روند دادرسی را تسهیل کرده و به احقاق حق خواهان کمک شایانی کند.

ساختار یک لایحه کامل و حرفه ای خواهان

یک لایحه اثربخش باید دارای ساختار منظمی باشد که خوانش و درک آن را برای قاضی تسهیل کند. عناصر اصلی این ساختار عبارتند از:

1. عنوان: مشخص کننده نوع لایحه و موضوع آن (مثلاً لایحه دفاعیه و تقاضای صدور حکم مبنی بر مطالبه وجه چک).
2. مخاطب: نام مرجع قضایی که لایحه به آن تقدیم می شود (مثلاً ریاست محترم شعبه … دادگاه عمومی حقوقی).
3. مشخصات پرونده: شامل شماره پرونده، شماره بایگانی و شماره کلاسه (در صورت وجود) برای ارجاع دقیق و شناسایی سریع پرونده.
4. مشخصات طرفین: نام و نام خانوادگی خواهان، خوانده و وکیل (در صورت وجود) همراه با سایر اطلاعات هویتی.
5. شرح موضوع: تبیین دقیق وقایع منجر به دعوا به ترتیب زمانی، شامل تاریخ صدور چک، مبلغ، شماره چک، تاریخ مراجعه به بانک، دلیل عدم پرداخت و صدور گواهی عدم پرداخت. این بخش باید با جزئیات کامل و مستندات مربوطه ارائه شود.
6. دلایل و مستندات: فهرست کردن تمامی ادله اثباتی، مانند اصل چک، گواهی عدم پرداخت، قراردادهای مرتبط، شهادت شهود یا سایر مدارک که مؤید ادعای خواهان است.
7. مبانی حقوقی: استناد به مواد قانونی مربوطه (مانند قانون صدور چک، قانون تجارت، قانون آیین دادرسی مدنی) برای اثبات حقانیت خواهان و توجیه حقوقی خواسته.
8. خواسته: درخواست های مشخص از دادگاه (مثلاً محکومیت خوانده به پرداخت اصل وجه چک، خسارت تأخیر تأدیه، هزینه های دادرسی و حق الوکاله). این بخش باید صریح و بدون ابهام باشد.
9. نتیجه گیری: جمع بندی مطالب و تأکید مجدد بر درخواست های خواهان.
10. امضا: نام و امضای خواهان یا وکیل او همراه با تاریخ.

نمونه متن لایحه مطالبه وجه چک (عمومی و قابل انطباق)

در ادامه، نمونه ای از لایحه مطالبه وجه چک ارائه می شود که می تواند با توجه به جزئیات پرونده شما تکمیل و مورد استفاده قرار گیرد. این نمونه شامل بخش های اصلی است که پیش تر توضیح داده شد.

بسمه تعالی
ریاست محترم شعبه [شماره شعبه] دادگاه عمومی حقوقی [نام شهرستان]

موضوع: لایحه دفاعیه و تقاضای صدور حکم مبنی بر مطالبه وجه چک

شماره پرونده: [شماره پرونده]
شماره بایگانی: [شماره بایگانی]
شماره کلاسه: [شماره کلاسه]

با سلام و احترام،
اینجانب [نام و نام خانوادگی وکیل/خواهان] به وکالت/اصالتاً از طرف موکل/خواهان محترم، آقای/خانم [نام و نام خانوادگی خواهان]، فرزند [نام پدر خواهان]، کد ملی [کد ملی خواهان]، به نشانی [آدرس دقیق خواهان]، در خصوص پرونده فوق الاشاره، مراتب ذیل را به استحضار عالی می رساند:

شرح موضوع:
خوانده محترم، آقای/خانم [نام و نام خانوادگی خوانده]، فرزند [نام پدر خوانده]، کد ملی [کد ملی خوانده]، به نشانی [آدرس دقیق خوانده]، به موجب یک فقره چک عادی/صیادی به شماره [شماره چک]، مورخ [تاریخ سررسید چک]، عهده بانک [نام بانک محال علیه]، شعبه [نام شعبه]، به مبلغ [مبلغ چک به عدد] ریال ([مبلغ چک به حروف] ریال)، در وجه موکل اینجانب/بنده صادر و تسلیم نموده اند.
نظر به اینکه در تاریخ سررسید چک (یعنی [تاریخ سررسید چک]) و با مراجعه موکل اینجانب به بانک محال علیه، متأسفانه چک مذکور به علت کسر موجودی/مسدودی حساب/عدم تطابق امضا [دلیل دقیق عدم پرداخت را ذکر کنید]، منجر به عدم پرداخت گردیده و گواهی عدم پرداخت به شماره [شماره گواهی عدم پرداخت]، مورخ [تاریخ گواهی عدم پرداخت]، از سوی بانک صادر شده است که تصویر مصدق آن به انضمام اصل چک تقدیم حضور محترم دادگاه می گردد. (در مورد چک صیادی، کد رهگیری [کد رهگیری] نیز می بایست ذکر و ضمیمه شود.)
اینجانب همواره آماده دریافت وجه چک بوده و هیچگونه مانعی برای وصول آن ایجاد نکرده ام/نکرده است، و با وجود پیگیری های مکرر، خوانده از پرداخت بدهی خود امتناع ورزیده است.

دلایل و مستندات:
1.  اصل و تصویر مصدق چک به شماره [شماره چک].
2.  اصل و تصویر مصدق گواهی عدم پرداخت صادره از بانک [نام بانک]، به شماره [شماره گواهی] و تاریخ [تاریخ گواهی عدم پرداخت].
3.  [در صورت وجود] تصویر مصدق قرارداد/مبایعه نامه/تفاهم نامه مورخ [تاریخ قرارداد] که منشاء صدور چک بوده و موجب تعهد خوانده گردیده است.
4.  [در صورت نیاز] استشهادیه محلی/شهادت شهود در خصوص [موضوع شهادت، مثلاً ماهیت معامله یا عدم پرداخت وجه].
5.  [در صورت وجود] سایر مدارک مثبته دعوا از جمله مکاتبات، پیامک ها یا هر مدرک کتبی دیگر.
6.  [در صورت وجود وکیل] رونوشت مصدق وکالت نامه.

مبانی حقوقی:
با عنایت به ماهیت سند تجاری چک و مسئولیت صادرکننده آن، ادعای مطروحه بر مبنای قوانین و مقررات ذیل قابل استناد و اثبات است:
1.  ماده ۳۱۰ قانون تجارت، که چک را به عنوان سند تجاری تعریف نموده و اصل آن بر پرداخت نقدی در سررسید است. این ماده مسئولیت صادرکننده را در قبال دارنده تصریح می کند.
2.  مواد ۳۱۳ و ۳۱۴ قانون تجارت، که صادرکننده را مکلف به تأمین وجه چک و مسئول پرداخت آن در تاریخ سررسید می داند.
3.  قانون صدور چک (مصوب ۱۳۵۵ و اصلاحات بعدی، به ویژه اصلاحیه ۱۳۹۷)، به ویژه مواد [ذکر مواد مربوطه مانند ماده ۲ یا ۵ با توجه به نوع چک] که مسئولیت صادرکننده را در قبال دارنده چک تصریح می نماید و قواعد حاکم بر چک های صیادی را بیان می کند.
4.  مواد ۵۱۵ و ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی، در خصوص مطالبه خسارت تأخیر تأدیه و هزینه های دادرسی، که بر اساس آن خواهان می تواند علاوه بر اصل خواسته، تمامی خسارات وارده را مطالبه نماید.

خواسته:
لذا با توجه به مراتب فوق و مستندات تقدیمی، از محضر دادگاه محترم استدعای رسیدگی و صدور حکم مبنی بر محکومیت خوانده محترم به شرح زیر مورد استدعاست:
1.  پرداخت مبلغ [مبلغ چک به عدد] ریال بابت اصل وجه چک.
2.  پرداخت خسارت تأخیر تأدیه از تاریخ سررسید چک ([تاریخ سررسید چک]) تا تاریخ پرداخت کامل وجه، بر اساس شاخص تورم اعلامی توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
3.  پرداخت کلیه هزینه های دادرسی، شامل هزینه تمبر دادرسی، تعرفه دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و حق الوکاله وکیل (در صورت وجود وکیل) مطابق تعرفه قانونی.
4.  صدور قرار تأمین خواسته به منظور توقیف اموال خوانده به میزان خواسته، به استناد مواد ۱۰۸ و ۱۱۷ قانون آیین دادرسی مدنی، تا از تضییع حقوق موکل/بنده جلوگیری به عمل آید و امکان اجرای حکم فراهم گردد.

نتیجه گیری:
با عنایت به مدارک و مستندات موجود و قوانین و مقررات حاکم بر اسناد تجاری و دادرسی، استدعای رسیدگی عادلانه و صدور حکم شایسته به نفع خواهان از محضر دادگاه محترم مورد تقاضاست. اینجانب از دادگاه محترم تقاضای اجرای عدالت و احقاق حق خود را دارم.

با احترام فراوان،
[نام و نام خانوادگی وکیل/خواهان]
[امضاء]
[تاریخ]

چک لیست نگارش لایحه مطالبه وجه خواهان

برای اطمینان از کامل بودن و اثربخشی لایحه خود، می توانید از چک لیست زیر بهره بگیرید و تمامی موارد را به دقت بررسی کنید:

• اطلاعات دقیق چک: شماره چک، تاریخ صدور، تاریخ سررسید، مبلغ عددی و حروفی، نام بانک و شعبه، کد رهگیری (برای چک صیادی). اطمینان حاصل کنید که هیچ اشتباهی در این اطلاعات حیاتی وجود ندارد.
• گواهی عدم پرداخت: شماره، تاریخ و دلیل عدم پرداخت از بانک. این گواهی مهم ترین مستند برای اثبات عدم وصول چک است.
• مستندات مبنای چک: قرارداد، فاکتور، مبایعه نامه یا هر سند دیگری که نشان دهنده دلیل صدور چک باشد (اختیاری اما بسیار تقویت کننده برای توجیه دین).
• استناد به مواد قانونی: اشاره به مواد مرتبط از قانون تجارت (مثلاً مواد ۳۱۰ و ۳۱۳)، قانون صدور چک (اصلاحات جدید) و قانون آیین دادرسی مدنی (مواد ۵۱۵ و ۵۲۲).
• درخواست خسارات: مطالبه صریح اصل وجه، خسارت تأخیر تأدیه (از تاریخ سررسید)، هزینه های دادرسی و حق الوکاله.
• درخواست تأمین خواسته: گنجاندن تقاضای توقیف اموال خوانده (در صورت تمایل و نیاز) برای اطمینان از قابلیت اجرای حکم.
• مشخصات کامل طرفین: نام، نام خانوادگی، کد ملی، آدرس دقیق خواهان و خوانده.
• امضای معتبر: امضای خواهان یا وکیل او و تاریخ تقدیم لایحه.

نکات کاربردی جهت تقویت لایحه خواهان

فراتر از ساختار و محتوای استاندارد، برخی نکات می توانند به افزایش قوت و تأثیرگذاری لایحه شما کمک کنند و دیدگاه قاضی را نسبت به پرونده مثبت تر سازند:

• ارجاع به سوابق مشابه (در صورت وجود و مناسبت): اگر در گذشته پرونده های مشابهی با آرای صادره به نفع خواهان وجود داشته باشد، اشاره به آن ها (مثلاً رأی وحدت رویه دیوان عالی کشور) می تواند اعتبار استدلال های شما را نزد دادگاه تقویت کند. البته این امر باید با دقت و در چارچوب قانونی انجام شود و صرفاً به موارد معتبر استناد شود.
• تأکید بر حسن نیت: در صورت امکان و متناسب با واقعیت، تأکید بر حسن نیت خواهان در تمامی مراحل معامله و تلاش برای وصول مسالمت آمیز وجه چک، می تواند دیدگاه مثبتی در قاضی ایجاد کند. این بخش می تواند نشان دهنده رفتار مسئولانه دارنده چک باشد.
• پیشنهاد سازش (اختیاری): در برخی موارد، درج بندی مبنی بر آمادگی خواهان برای سازش با خوانده، می تواند نشان دهنده انعطاف پذیری و رویکرد سازنده خواهان باشد. البته این موضوع باید با مشورت وکیل و بررسی دقیق شرایط پرونده صورت گیرد تا به تضعیف موقعیت حقوقی منجر نشود.

نمونه متن لایحه دفاعیه در خصوص مطالبه وجه چک از سوی خوانده (صادرکننده چک)

در مواردی که دارنده چک اقدام به مطالبه وجه می نماید، صادرکننده (خوانده) حق دفاع از خود را دارد. نگارش یک لایحه دفاعیه مستحکم و مبتنی بر دلایل حقوقی، می تواند به رد دعوای خواهان یا تعدیل آن منجر شود. ماهیت این لایحه کاملاً بستگی به نوع دفاع خوانده دارد و باید به گونه ای تنظیم شود که ادعای خواهان را به چالش کشیده یا بی اعتبار سازد.

مهمترین دلایل دفاع خوانده

خوانده می تواند با استناد به یکی از دلایل زیر یا ترکیبی از آن ها، از خود دفاع نماید. این دلایل باید با مستندات معتبر و استدلال های حقوقی پشتیبانی شوند:

1. چک تضمینی: ادعای اینکه چک صرفاً جهت تضمین انجام یک تعهد (مثلاً حسن انجام کار، تخلیه ملک) صادر شده و قرار نبوده است که در سررسید نقد شود، یا اینکه شرایط تحقق تضمین پیش نیامده است. این ادعا نیازمند ارائه مستندات (قرارداد، اقرارنامه) یا شهادت شهود است.
2. عدم تحقق شرط یا تعهد خواهان: در صورتی که صدور چک منوط به انجام شرطی از سوی خواهان بوده و آن شرط محقق نشده باشد، خوانده می تواند به این موضوع استناد کند (مثلاً چکی بابت خرید کالا صادر شده و کالا تحویل نشده یا معیوب است). اثبات عدم انجام تعهد از سوی خواهان، می تواند مطالبه وجه چک را بی اعتبار سازد.
3. بطلان معامله یا دین مبنای صدور چک: اگر معامله ای که منجر به صدور چک شده، باطل باشد (مثلاً به دلیل عدم اهلیت طرفین، موضوع غیرقانونی) یا دینی که چک بابت آن صادر شده از اساس وجود نداشته باشد، مطالبه وجه چک فاقد وجاهت قانونی است.
4. کلاهبرداری یا سوءاستفاده از سفید امضا: در موارد بسیار خاص، اگر چک با فریب یا سوءاستفاده از وضعیت سفید امضا به دست خواهان رسیده باشد، خوانده می تواند از خود دفاع کند. این ادعاها باید با دقت و شواهد قوی مطرح شوند.
5. ایراد به امضا: ادعای جعل امضا یا عدم تطابق آن. این دفاع نیازمند کارشناسی خط و امضا است.
6. پرداخت وجه چک: اگر وجه چک قبلاً به نحوی پرداخت شده باشد، ارائه دلیل بر این پرداخت (فیش واریزی، رسید، شهادت) قوی ترین دفاع است و ادعای خواهان را از اساس رد می کند.
7. قلم خوردگی، دست کاری یا عدم اعتبار چک: اگر چک دارای ایرادات شکلی باشد که آن را از اعتبار ساقط کند (مثلاً عدم تطابق مبلغ عددی و حروفی، امضای متعدد و …).

نمونه متن لایحه دفاعیه (چک تضمینی و عدم تحقق شرط)

این نمونه با فرض دفاع بر اساس تضمینی بودن چک و عدم تحقق شرط تنظیم شده است. جزئیات این لایحه باید با توجه به متن قرارداد و شروط مربوطه تکمیل شود.

بسمه تعالی
ریاست محترم شعبه [شماره شعبه] دادگاه عمومی حقوقی [نام شهرستان]

موضوع: لایحه دفاعیه در خصوص مطالبه وجه چک (دفاع از ماهیت تضمینی و عدم تحقق شرط)

شماره پرونده: [شماره پرونده]
شماره بایگانی: [شماره بایگانی]
شماره کلاسه: [شماره کلاسه]

با سلام و احترام،
اینجانب [نام و نام خانوادگی خوانده]، فرزند [نام پدر]، کد ملی [کد ملی]، به نشانی [آدرس دقیق خوانده]، به عنوان خوانده پرونده فوق الاشاره، در پاسخ به ادعای خواهان محترم، آقای/خانم [نام و نام خانوادگی خواهان]، مبنی بر مطالبه وجه چک شماره [شماره چک]، مورخ [تاریخ چک]، مراتب ذیل را به استحضار عالی می رساند:

شرح موضوع:
خواهان محترم، آقای/خانم [نام خواهان]، به موجب دادخواست تقدیمی، مدعی مطالبه وجه چک شماره [شماره چک]، به مبلغ [مبلغ چک] ریال، عهده بانک [نام بانک] می باشند. لیکن همانطور که در ادامه مستدلاً به عرض خواهد رسید، ادعای مطروحه فاقد وجاهت قانونی و حقوقی است و باید رد شود.
چک مورد ادعای خواهان، در تاریخ [تاریخ صدور چک]، از سوی اینجانب صادر گردیده است. لیکن صدور این چک نه به عنوان وسیله پرداخت قطعی و بابت دین حال، بلکه صرفاً به عنوان تضمین انجام تعهدات اینجانب در [موضوع قرارداد یا توافق تضمینی، مثلاً قرارداد اجاره مورخ [تاریخ قرارداد] بابت تضمین تخلیه به موقع ملک/ قرارداد انجام پروژه مورخ [تاریخ قرارداد] بابت حسن انجام کار/ تضمین بازپرداخت وامی که هنوز سررسید آن نرسیده] صادر و تحت شروط خاصی در نزد خواهان نگهداری شده است.
به موجب [شماره ماده یا بند] قرارداد/تفاهم نامه مورخ [تاریخ قرارداد] فیمابین اینجانب و خواهان (که تصویر مصدق آن به پیوست تقدیم می گردد)، مقرر گردید که چک مذکور بابت تضمین [توضیح تعهد تضمین شده، مثلاً تخلیه به موقع ملک در تاریخ مشخص/ایفای صحیح و کامل تعهدات قراردادی] صادر و در نزد خواهان نگهداری شود و تنها در صورت [شرط عدم تحقق، مثلاً عدم تخلیه در موعد مقرر/ایفای ناقص یا عدم ایفای تعهد]، خواهان حق مطالبه وجه آن را داشته باشد.
متأسفانه و برخلاف مفاد صریح قرارداد/توافق، خواهان محترم بدون تحقق شرط فوق الذکر و پیش از وقوع هرگونه تخلفی از سوی اینجانب، اقدام به مطالبه وجه چک نموده است که این اقدام بر خلاف اصل حسن نیت و مفاد قرارداد است. اینجانب [توضیح اقدام خود برای ایفای تعهد، مثلاً ملک را در موعد مقرر تخلیه کرده ام و رسید/شاهد دارم/ کار را به نحو احسن و طبق توافقات انجام داده ام و شاهدی بر عدم انجام تعهد وجود ندارد]. لذا مطالبه وجه چک در شرایط فعلی، فاقد مبنای حقوقی و قراردادی است.

دلایل و مستندات:
1.  تصویر مصدق قرارداد/تفاهم نامه مورخ [تاریخ قرارداد] که صراحتاً به ماهیت تضمینی چک و شروط آن اشاره دارد.
2.  تصاویر مکاتبات صورت گرفته/پیامک ها/ایمیل ها [در صورت وجود] که نشان دهنده توافقات و شروط مربوط به چک است و عدم تخلف اینجانب را اثبات می کند.
3.  شهادت شهود [نام شهود و توضیح مختصر شهادت] در خصوص ماهیت تضمینی چک و عدم تحقق شرط مطالبه، و یا ایفای تعهد از سوی اینجانب.
4.  [سایر مدارک، مانند رسید پرداخت اجاره بها، گواهی تخلیه، گزارش انجام کار و...]
5.  [در صورت وجود وکیل] رونوشت مصدق وکالت نامه.

مبانی حقوقی:
با عنایت به دلایل و مستندات فوق، موارد ذیل از نظر حقوقی قابل استناد است:
1.  اصل حاکمیت اراده و لزوم اجرای مفاد قراردادها (ماده ۱۰ قانون مدنی)، که طبق آن، شرایط و توافقات مربوط به صدور چک تضمینی باید رعایت شود و نمی توان خارج از مفاد قرارداد عمل نمود.
2.  ماده ۲۲۳ قانون مدنی، که مقرر می دارد: هر معامله که واقع شده باشد محمول بر صحت است مگر اینکه فساد آن ثابت شود. و در اینجا فساد از طریق عدم رعایت شرط پرداخت و سوءاستفاده از چک تضمینی ثابت می گردد.
3.  اصل حسن نیت در روابط قراردادی، که خواهان مکلف به رعایت آن بوده و نمی توانسته بدون تحقق شروط مقرر، اقدام به مطالبه وجه چک نماید.
4.  آرای وحدت رویه دیوان عالی کشور و نظریات مشورتی اداره حقوقی قوه قضائیه، که در موارد مشابه به ماهیت تضمینی چک اهمیت قائل شده اند و سوءاستفاده از آن را مردود می دانند.

خواسته:
لذا با عنایت به مراتب فوق و با توجه به مستندات و دلایل ارائه شده، از محضر دادگاه محترم استدعای رسیدگی و صدور حکم مبنی بر:
1.  رد دعوای مطروحه از سوی خواهان به دلیل عدم تحقق شرایط مطالبه وجه چک و سوءاستفاده از چک تضمینی.
2.  محکومیت خواهان به پرداخت کلیه هزینه های دادرسی و حق الوکاله وکیل (در صورت وجود وکیل) در حق اینجانب.

نتیجه گیری:
با تقدیم این لایحه دفاعیه و ضمائم آن، از محضر دادگاه محترم تقاضای ملاحظه و عنایت به دلایل و مستندات اینجانب را داشته و امیدواریم با بررسی دقیق و لحاظ نمودن ماهیت واقعی چک، حکم شایسته مبنی بر رد دعوای خواهان را صادر فرمایید. اینجانب آماده ارائه هرگونه توضیح تکمیلی در جلسات رسیدگی هستم.

با احترام فراوان،
[نام و نام خانوادگی خوانده/وکیل]
[امضاء]
[تاریخ]

چک لیست نگارش لایحه دفاعیه خوانده

برای تدوین یک لایحه دفاعیه مؤثر، به نکات زیر توجه کنید و از کامل بودن آن ها اطمینان حاصل نمایید:

• توضیح کامل ماهیت چک: آیا تضمینی بوده؟ بابت چه معامله ای صادر شده؟ آیا شرط خاصی داشته؟ هرچه شفاف تر و مستندتر باشد، دفاع شما قوی تر است.
• ارائه مستندات متقابل: قرارداد اصلی، مکاتبات، رسیدها، استشهادیه و هر مدرکی که ادعای شما را اثبات کند و ماهیت چک را روشن سازد.
• استناد به مواد قانونی دفاعی: مواد مربوط به بطلان معامله، عدم تحقق شرط، مسئولیت قراردادی و غیره که توجیه حقوقی دفاع شما را فراهم می آورد.
• درخواست رد دعوا: صراحتاً درخواست نمایید که دعوای خواهان رد شود و دلایل آن را ذکر کنید.
• مطالبه هزینه ها: در صورت موفقیت در دفاع، می توانید هزینه های دادرسی و حق الوکاله وکیل خود را از خواهان مطالبه کنید.

نمونه متن دادخواست مطالبه وجه چک (انواع مختلف)

دادخواست، سند آغازین هر دعوای حقوقی است و در پرونده های چک نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است. نحوه تنظیم دادخواست، نوع چک و روش پیگیری می تواند متفاوت باشد. در ادامه به نمونه های مختلف دادخواست می پردازیم که هر یک برای شرایط خاصی کاربرد دارند و باید با دقت تکمیل شوند.

نمونه دادخواست مطالبه وجه چک صیادی (برای اجرای احکام)

با توجه به اصلاحات جدید قانون صدور چک، برای چک های صیادی برگشت خورده و ثبت شده در سامانه صیاد، دارنده می تواند مستقیماً از طریق دادگاه (نه لزوماً دادگاه عمومی حقوقی برای رسیدگی ماهوی، بلکه برای صدور اجراییه) اقدام کند. این روش از سرعت بالایی برخوردار است.

بسمه تعالی
ریاست محترم اجرای احکام دادگستری [نام شهرستان] / ریاست محترم دادگستری [نام شهرستان]

موضوع: درخواست صدور اجراییه و مطالبه وجه چک صیادی (مطابق قانون جدید صدور چک)

مشخصات خواهان:
نام و نام خانوادگی: [نام و نام خانوادگی دارنده چک]
کد ملی: [کد ملی دارنده چک]
نشانی: [آدرس دقیق دارنده چک]
شماره تماس: [شماره تماس دارنده چک]

مشخصات خوانده:
نام و نام خانوادگی: [نام و نام خانوادگی صادرکننده چک]
کد ملی: [کد ملی صادرکننده چک]
نشانی: [آدرس دقیق صادرکننده چک]
شماره تماس: [شماره تماس صادرکننده چک]

خواسته:
1.  صدور اجراییه برای مطالبه مبلغ [مبلغ چک به عدد] ریال ([مبلغ چک به حروف] ریال) بابت اصل وجه چک صیادی شماره [شماره چک].
2.  مطالبه خسارت تأخیر تأدیه از تاریخ سررسید چک تا تاریخ پرداخت کامل وجه، بر اساس شاخص تورم بانک مرکزی.
3.  مطالبه کلیه هزینه های اجرایی و قانونی (شامل هزینه های دفاتر خدمات قضایی و حق الوکاله وکیل).
4.  صدور قرار توقیف اموال و ممنوع الخروجی خوانده.

دلایل و مستندات:
1.  اصل و تصویر مصدق چک صیادی به شماره [شماره چک] (دارای کد یکتا: [کد یکتا])
2.  اصل و تصویر مصدق گواهی عدم پرداخت صادره از بانک [نام بانک]، به شماره [شماره گواهی عدم پرداخت] و کد رهگیری [کد رهگیری]، مورخ [تاریخ گواهی عدم پرداخت]
3.  [در صورت نیاز] رونوشت مصدق وکالت نامه

شرح دادخواست:
با سلام و تقدیم احترام،
به استحضار عالی می رساند، خوانده محترم، آقای/خانم [نام خوانده]، یک فقره چک صیادی به شماره [شماره چک]، مورخ [تاریخ سررسید چک]، به مبلغ [مبلغ چک] ریال، عهده بانک [نام بانک]، در وجه اینجانب صادر نموده اند. این چک در سامانه صیاد بانک مرکزی به درستی ثبت گردیده و دارای کد یکتای [کد یکتا] می باشد.
نظر به اینکه با مراجعه اینجانب در تاریخ سررسید به بانک محال علیه، چک مذکور به دلیل [دلیل عدم پرداخت، مثلاً کسر موجودی حساب]، برگشت خورده و گواهی عدم پرداخت به همراه کد رهگیری [کد رهگیری] از سوی بانک صادر گردیده است، و با توجه به اینکه چک صیادی بوده و تمامی مراحل قانونی ثبت آن در سامانه صیاد طی شده است، لذا با استناد به اصلاحات قانون صدور چک، به ویژه ماده ۵ مکرر و ۲۱ مکرر این قانون، و با توجه به اینکه چک صیادی از طریق سامانه صیاد قابلیت پیگیری مستقیم اجرایی را داراست، تقاضای صدور اجراییه مستقیم جهت مطالبه وجه چک و خسارات قانونی وارده را از محضر دادگاه محترم دارم.
همچنین، صدور قرار توقیف اموال خوانده به میزان خواسته و ممنوع الخروجی ایشان نیز مورد تقاضاست تا حقوق اینجانب تضییع نگردد و امکان اجرای حکم به سهولت فراهم آید.

با احترام فراوان،
[نام و نام خانوادگی خواهان/وکیل]
[امضاء]
[تاریخ]

نمونه دادخواست مطالبه وجه چک غیرصیادی/قدیمی (برای دادگاه حقوقی)

برای چک های قدیمی تر یا غیرصیادی، روال معمول، تقدیم دادخواست به دادگاه عمومی حقوقی است. این فرآیند از طریق دادرسی حقوقی انجام می شود و نیازمند رعایت تشریفات خاص خود است.

بسمه تعالی
ریاست محترم دادگاه عمومی حقوقی [نام شهرستان]

موضوع: دادخواست مطالبه وجه چک و خسارات قانونی

مشخصات خواهان:
نام و نام خانوادگی: [نام و نام خانوادگی دارنده چک]
کد ملی: [کد ملی دارنده چک]
نشانی: [آدرس دقیق دارنده چک]
شماره تماس: [شماره تماس دارنده چک]

مشخصات خوانده:
نام و نام خانوادگی: [نام و نام خانوادگی صادرکننده چک]
کد ملی: [کد ملی صادرکننده چک]
نشانی: [آدرس دقیق صادرکننده چک]
شماره تماس: [شماره تماس صادرکننده چک]

خواسته:
1.  صدور حکم مبنی بر محکومیت خوانده به پرداخت مبلغ [مبلغ چک به عدد] ریال ([مبلغ چک به حروف] ریال) بابت اصل وجه چک.
2.  مطالبه خسارت تأخیر تأدیه از تاریخ سررسید چک تا تاریخ پرداخت کامل وجه، بر اساس شاخص تورم بانک مرکزی.
3.  مطالبه کلیه هزینه های دادرسی (شامل هزینه تمبر دادرسی، دفاتر خدمات قضایی و حق الوکاله وکیل).
4.  صدور قرار تأمین خواسته جهت توقیف اموال خوانده پیش از ابلاغ و اجرای آن.

دلایل و مستندات:
1.  اصل و تصویر مصدق چک به شماره [شماره چک]
2.  اصل و تصویر مصدق گواهی عدم پرداخت صادره از بانک [نام بانک]، به شماره [شماره گواهی عدم پرداخت]، مورخ [تاریخ گواهی عدم پرداخت]
3.  [در صورت وجود] تصویر مصدق قرارداد/فاکتور/سایر اسناد مربوط به معامله مبنای چک
4.  [در صورت نیاز] رونوشت مصدق وکالت نامه

شرح دادخواست:
با سلام و تقدیم احترام،
به استحضار عالی می رساند، خوانده محترم، آقای/خانم [نام خوانده]، به موجب یک فقره چک به شماره [شماره چک]، مورخ [تاریخ سررسید چک]، به مبلغ [مبلغ چک] ریال، عهده بانک [نام بانک]، در وجه اینجانب صادر و تسلیم نموده اند.
با مراجعه اینجانب به بانک محال علیه در تاریخ سررسید، چک مذکور به دلیل [دلیل عدم پرداخت، مثلاً کسر موجودی] پرداخت نگردیده و گواهی عدم پرداخت نیز صادر شده است.
نظر به اینکه علی رغم مراجعات و مطالبات مکرر اینجانب، خوانده از پرداخت وجه چک امتناع ورزیده اند، لذا با استناد به مواد ۳۱۰ و ۳۱۳ قانون تجارت و مواد ۵۱۵ و ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی، تقاضای رسیدگی و صدور حکم بر محکومیت خوانده به پرداخت اصل وجه چک، خسارت تأخیر تأدیه و کلیه هزینه های دادرسی را دارم.
همچنین، جهت جلوگیری از تضییع حقوق احتمالی و برای تضمین اجرای حکم، تقاضای صدور قرار تأمین خواسته و توقیف اموال خوانده به میزان خواسته را پیش از ابلاغ به ایشان، استدعا دارم.

با احترام فراوان،
[نام و نام خانوادگی خواهان/وکیل]
[امضاء]
[تاریخ]

نمونه دادخواست مطالبه خسارت تأخیر تأدیه چک

خسارت تأخیر تأدیه، جبران کاهش ارزش پول ناشی از تورم است و دارنده چک حق مطالبه آن را دارد. در برخی موارد، ممکن است اصل وجه چک قبلاً پرداخت شده باشد اما خسارت تأخیر تأدیه باقی مانده باشد. این دادخواست می تواند به صورت مستقل نیز مطرح شود.

بسمه تعالی
ریاست محترم دادگاه عمومی حقوقی [نام شهرستان]

موضوع: دادخواست مطالبه خسارت تأخیر تأدیه وجه چک

مشخصات خواهان:
نام و نام خانوادگی: [نام و نام خانوادگی دارنده چک]
کد ملی: [کد ملی دارنده چک]
نشانی: [آدرس دقیق دارنده چک]
شماره تماس: [شماره تماس دارنده چک]

مشخصات خوانده:
نام و نام خانوادگی: [نام و نام خانوادگی صادرکننده چک]
کد ملی: [کد ملی صادرکننده چک]
نشانی: [آدرس دقیق صادرکننده چک]
شماره تماس: [شماره تماس صادرکننده چک]

خواسته:
1.  صدور حکم مبنی بر محکومیت خوانده به پرداخت خسارت تأخیر تأدیه مبلغ [مبلغ اصلی چک به عدد] ریال ([مبلغ اصلی چک به حروف] ریال) از تاریخ سررسید چک تا تاریخ پرداخت کامل وجه.
2.  مطالبه کلیه هزینه های دادرسی و حق الوکاله وکیل.

دلایل و مستندات:
1.  تصویر مصدق چک به شماره [شماره چک] و گواهی عدم پرداخت مربوطه
2.  تصویر مصدق رأی قطعی/اجراییه صادره در خصوص اصل وجه چک (در صورت وجود)
3.  [در صورت نیاز] رونوشت مصدق وکالت نامه

شرح دادخواست:
با سلام و تقدیم احترام،
به استحضار عالی می رساند، خوانده محترم، آقای/خانم [نام خوانده]، به موجب چک شماره [شماره چک]، مورخ [تاریخ سررسید چک]، مبلغ [مبلغ اصلی چک] ریال به اینجانب بدهکار بوده اند.
همانطور که مستحضر هستید و مطابق با [شماره رأی قطعی/اجراییه] صادره از [نام مرجع صادرکننده]، اصل وجه چک [تاریخ پرداخت اصل وجه] پرداخت گردیده است. لیکن با توجه به طولانی شدن فرآیند وصول و کاهش ارزش پول در این مدت، حق مطالبه خسارت تأخیر تأدیه برای اینجانب محفوظ است.
با استناد به ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی و رأی وحدت رویه شماره ۸۱۲ ـ ۱۴۰۰/۴/۱ هیأت عمومی دیوان عالی کشور، خسارت تأخیر تأدیه از تاریخ سررسید چک تا تاریخ پرداخت کامل اصل وجه، قابل محاسبه و مطالبه است.
لذا، تقاضای رسیدگی و صدور حکم بر محکومیت خوانده به پرداخت خسارت تأخیر تأدیه بر اساس شاخص تورم بانک مرکزی، به انضمام کلیه هزینه های دادرسی و حق الوکاله وکیل، از محضر دادگاه محترم مورد استدعاست.

با احترام فراوان،
[نام و نام خانوادگی خواهان/وکیل]
[امضاء]
[تاریخ]

نمونه دادخواست تأمین خواسته توقیف اموال (فوری)

تأمین خواسته به معنای توقیف اموال خوانده، پیش از صدور حکم نهایی، برای تضمین اجرای حکم و جلوگیری از انتقال یا مخفی کردن اموال است. این درخواست می تواند همزمان با دادخواست اصلی یا به صورت جداگانه مطرح شود و در جلوگیری از تضییع حقوق خواهان بسیار مؤثر است.

بسمه تعالی
ریاست محترم دادگاه عمومی حقوقی [نام شهرستان]

موضوع: دادخواست تأمین خواسته (توقیف اموال)

مشخصات خواهان:
نام و نام خانوادگی: [نام و نام خانوادگی دارنده چک]
کد ملی: [کد ملی دارنده چک]
نشانی: [آدرس دقیق دارنده چک]
شماره تماس: [شماره تماس دارنده چک]

مشخصات خوانده:
نام و نام خانوادگی: [نام و نام خانوادگی صادرکننده چک]
کد ملی: [کد ملی صادرکننده چک]
نشانی: [آدرس دقیق صادرکننده چک]
شماره تماس: [شماره تماس صادرکننده چک]

خواسته:
صدور قرار تأمین خواسته جهت توقیف اموال خوانده به میزان [مبلغ اصلی چک و خسارات احتمالی] ریال، پیش از ابلاغ به ایشان.

دلایل و مستندات:
1.  اصل و تصویر مصدق چک به شماره [شماره چک] و گواهی عدم پرداخت مربوطه
2.  تصویر مصدق دادخواست اصلی مطالبه وجه چک (در صورتی که دادخواست اصلی قبلاً تقدیم شده باشد)
3.  [در صورت نیاز] رونوشت مصدق وکالت نامه

شرح دادخواست:
با سلام و تقدیم احترام،
به استحضار عالی می رساند، اینجانب خواهان پرونده [شماره پرونده اصلی مطالبه وجه چک، اگر قبلاً طرح شده]، به مبلغ [مبلغ اصلی چک] ریال، از خوانده محترم آقای/خانم [نام خوانده]، بابت یک فقره چک به شماره [شماره چک]، مورخ [تاریخ سررسید چک]، طلبکار می باشم که چک مذکور برگشت خورده و گواهی عدم پرداخت آن صادر شده است.
نظر به اینکه بیم تضییع حقوق اینجانب و انتقال یا مخفی کردن اموال توسط خوانده می رود، و با توجه به اینکه چک سند لازم الاجرا محسوب می شود (یا چک صیادی دارای کد رهگیری است) و به استناد بند الف ماده ۱۰۸ قانون آیین دادرسی مدنی، خواسته مستند به سند رسمی است که از موجبات درخواست تأمین خواسته بدون پرداخت خسارت احتمالی است، لذا با استناد به مواد ۱۰۸، ۱۰۹ و ۱۱۷ قانون آیین دادرسی مدنی، تقاضای صدور قرار تأمین خواسته و توقیف فوری اموال خوانده به میزان [مبلغ اصلی چک به اضافه ۲۰% بابت خسارات احتمالی] ریال، پیش از ابلاغ به ایشان، از محضر دادگاه محترم مورد استدعاست.

با احترام فراوان،
[نام و نام خانوادگی خواهان/وکیل]
[امضاء]
[تاریخ]

نکات تکمیلی و راهکارهای پیشگیرانه

پیگیری دعاوی چک، هرچند از طریق لوایح و دادخواست های استاندارد قابل انجام است، اما همیشه با پیچیدگی ها و چالش های خاص خود همراه است. علاوه بر آگاهی از فرآیند دادرسی، توجه به نکات تکمیلی و اتخاذ راهکارهای پیشگیرانه می تواند از بروز بسیاری از مشکلات جلوگیری کند و به مدیریت بهتر ریسک های مالی و حقوقی کمک نماید.

چک سفید امضا و قابلیت مطالبه

چک سفید امضا به چکی گفته می شود که صادرکننده آن را امضا کرده اما سایر مندرجات (مانند مبلغ، تاریخ یا نام دارنده) را ننوشته و تکمیل آن را به دارنده یا شخص دیگری سپرده است. این نوع چک، هرچند در عرف رایج است، اما دارای ریسک های حقوقی قابل توجهی می باشد.

• قابلیت مطالبه: بله، چک سفید امضا از نظر حقوقی قابل مطالبه است. کسی که چک سفید امضا را تکمیل می کند، در حکم وکیل صادرکننده عمل کرده و تکمیل چک توسط دارنده، تعهدی برای صادرکننده ایجاد می کند.
• جنبه کیفری: چک سفید امضا فاقد جنبه کیفری است. یعنی در صورت عدم پرداخت، نمی توان علیه صادرکننده آن شکایت کیفری (چک بلامحل) مطرح کرد و صرفاً از طریق حقوقی قابل پیگیری است. این یکی از مهم ترین معایب پذیرش یا صدور چنین چکی است.
• توصیه: از صدور چک سفید امضا اکیداً خودداری کنید. در صورت ضرورت اجتناب ناپذیر، حتماً با یک قرارداد یا توافق نامه کتبی، شرایط و حدود اختیارات تکمیل کننده را به وضوح مشخص نمایید و امضا و اثر انگشت طرف مقابل را در زیر آن اخذ کنید تا از سوءاستفاده های احتمالی جلوگیری شود.

پیگیری چک وعده دار

چک وعده دار به چکی اطلاق می شود که تاریخ مندرج در آن، موخر بر تاریخ واقعی صدور باشد. این چک در واقع ابزاری اعتباری است و نه وسیله پرداخت نقدی در لحظه صدور.

• جنبه حقوقی: چک وعده دار از نظر حقوقی کاملاً معتبر و قابل مطالبه است. دارنده می تواند با تقدیم دادخواست حقوقی، وجه آن را به همراه خسارت تأخیر تأدیه مطالبه کند.
• جنبه کیفری: چک وعده دار فاقد جنبه کیفری است. قانونگذار این نوع چک ها را به دلیل ماهیت اعتباری، از شمول مجازات های کیفری خارج کرده است. این بدان معناست که در صورت برگشت خوردن چک وعده دار، امکان اعمال مجازات حبس برای صادرکننده وجود ندارد.
• توصیه: هنگام صدور یا دریافت چک، به تاریخ واقعی صدور و تاریخ مندرج در چک توجه کنید تا از محدودیت های کیفری آن آگاه باشید و انتظارات حقوقی خود را به درستی تنظیم نمایید.

مدت زمان پیگیری و مطالبه وجه چک

مدت زمان پیگیری چک به عوامل متعددی از جمله روش انتخابی (حقوقی، کیفری، ثبتی، اجراییه)، حجم کاری مراجع قضایی، پیچیدگی پرونده، و همکاری طرفین بستگی دارد. هیچ بازه زمانی قطعی برای همه پرونده ها وجود ندارد.

• روش اجراییه چک صیادی: معمولاً سریع ترین روش است و ممکن است در چند هفته تا چند ماه به صدور اجراییه و اقدامات توقیفی منجر شود. این سرعت به دلیل ماهیت سیستمی و کاهش مراحل دادرسی است.
• شکایت کیفری: مراحل اولیه (تحقیقات در دادسرا) ممکن است سریع باشد، اما در صورت عدم سازش و ارجاع به دادگاه، ممکن است طولانی شود و با چالش های اثباتی مواجه گردد.
• دعوای حقوقی: معمولاً طولانی ترین روش است و بسته به پیچیدگی پرونده، اعتراضات، و تجدیدنظرخواهی، ممکن است از چند ماه تا چند سال به طول بینجامد.

مسئولیت ضامنین و ظهرنویسان در چک

در چک، علاوه بر صادرکننده، اشخاص دیگری نیز ممکن است مسئولیت پرداخت داشته باشند. درک این مسئولیت ها برای دارنده چک جهت پیگیری مطالبات حائز اهمیت است.

• ظهرنویس (Endorser): شخصی که با امضای پشت چک (ظهرنویسی) آن را به دیگری منتقل می کند. ظهرنویس در قبال دارنده چک، مسئولیت تضامنی دارد؛ یعنی دارنده می تواند وجه چک را هم از صادرکننده و هم از ظهرنویس مطالبه کند.
• ضامن (Guarantor): شخصی که پرداخت وجه چک را تضمین می کند. مسئولیت ضامن نیز تضامنی است و دارنده می تواند وجه را مستقیماً از ضامن نیز مطالبه نماید.
• نکته: در چک های صیادی، ظهرنویسی و ضمانت نیز باید در سامانه صیاد ثبت شوند تا دارای اعتبار حقوقی کامل باشند. در شکایت کیفری، تنها صادرکننده مسئول است، اما در دعاوی حقوقی و اجراییه چک صیادی، مسئولیت ظهرنویسان و ضامنین نیز قابل پیگیری است.

اشتباهات رایج در تنظیم لوایح و دادخواست های چک

عدم رعایت برخی نکات، می تواند به تضعیف موقعیت حقوقی شما منجر شود و فرآیند دادرسی را با مشکل مواجه سازد. توجه به این اشتباهات می تواند به بهبود شانس موفقیت شما کمک کند:

• عدم ارائه تمامی مستندات لازم (مثلاً اصل چک یا گواهی عدم پرداخت).
• اشتباه در ذکر مشخصات چک یا طرفین دعوا (مانند نام، کد ملی، شماره چک یا مبلغ).
• عدم استناد صحیح به مواد قانونی یا استناد به مواد نامرتبط.
• عدم درخواست خسارت تأخیر تأدیه یا تأمین خواسته که می تواند منجر به از دست رفتن برخی حقوق شود.
• اشتباه در انتخاب نوع دعوا (مثلاً طرح شکایت کیفری برای چک وعده دار که فاقد جنبه کیفری است).
• عدم رعایت مواعد قانونی (به ویژه در شکایت کیفری که منجر به سقوط جنبه کیفری چک می شود).

نتیجه گیری

مطالبه وجه چک، چه به عنوان دارنده و چه به عنوان صادرکننده، فرآیندی پیچیده است که نیازمند دقت، آگاهی حقوقی و بهره گیری از دانش تخصصی است. نگارش صحیح لوایح و دادخواست ها، انتخاب مناسب ترین راهکار حقوقی و توجه به جزئیات قانونی، نقش محوری در حفظ و استیفای حقوق شما دارد. چک، با وجود سهولت در مبادلات، در صورت عدم پرداخت، می تواند چالش های جدی حقوقی ایجاد کند که تنها با رویکردی آگاهانه و مستند قابل حل و فصل هستند.

این راهنمای جامع تلاش کرد تا با ارائه اطلاعات دقیق و نمونه های کاربردی، مسیر پیگیری مطالبات چک را برای شما روشن سازد. از تعریف مفاهیم پایه لایحه و دادخواست گرفته تا تشریح مبانی قانونی و روش های مختلف پیگیری وجه چک (حقوقی، کیفری، ثبتی و اجراییه چک های صیادی)، همچنین ارائه نمونه متن های کاربردی برای خواهان و خوانده، همگی با هدف ارتقاء دانش حقوقی و توانمندسازی شما در مواجهه با پرونده های چک تدوین گردید. امید است این اطلاعات، به شما در درک بهتر ابعاد حقوقی چک و تصمیم گیری های آگاهانه کمک کند.

با این حال، با توجه به تغییرات مداوم قوانین و رویه های قضایی، و نیز ماهیت هر پرونده که ویژگی های خاص خود را دارد، توصیه می شود پیش از هرگونه اقدام حقوقی، حتماً با یک وکیل متخصص در امور چک و اسناد تجاری مشورت نمایید. مشاوره با یک حقوقدان مجرب می تواند به شما در اتخاذ بهترین استراتژی، جلوگیری از اشتباهات پرهزینه و تسریع در روند وصول یا دفاع کمک شایانی کند. پیچیدگی های حقوقی این حوزه ایجاب می کند که از تخصص کارشناسان بهره مند شوید تا از تضییع حقوق خود جلوگیری کنید.

فراخوان به اقدام

برای دریافت مشاوره حقوقی تخصصی و تنظیم دقیق لوایح، دادخواست ها و پیگیری پرونده های چک خود، هم اکنون با وکلای مجرب ما تماس بگیرید. کارشناسان حقوقی ما آماده پاسخگویی به سؤالات شما و ارائه راهکارهای مؤثر هستند.

با ما تماس بگیرید تا با اطمینان خاطر، حقوق خود را پیگیری کنید.

تلفن: [شماره تماس]
ایمیل: [آدرس ایمیل]
وب سایت: [آدرس وب سایت]