عمومی

زمان تصمیم‌گیری برای تهران  – ایواره

زمان تصمیم‌گیری برای تهران  - ایواره

این برخلاف تمام امیدهایی است که با بازگشت تهران به مذاکرات وین برای دستیابی به توافق بر سر احیای برجام ایجاد شد. انتخاب دولت ابراهیم رئیسی برای بازگشت به میز مذاکره به جای بحث برجام، حس واقع گرایی عقلانی را در مقابل افکار انتزاعی مخالفان بازگشت فعال به جامعه جهانی به وجود آورد. خوب یا بد، توافقی در حال شکل گیری بود که در صورت تحقق، فرصتی دوباره به ایران می داد تا شرایطی متفاوت از آنچه که هست ایجاد کند. این امید به حدی بود که حتی مخالفان برجام نیز با نگاه به واقعیت های جاری کشور مجبور به سکوت شدند و به نظر می رسید تسلیم ترجیحات نظام شده اند.

پیش از اقدام نظامی روسیه در اوکراین، می‌توان فرض کرد که اگر اعضای تیم مذاکره‌کننده با تهران در وین، نمایندگان بلوک‌های رقیب شرق و غرب در جامعه بین‌المللی باشند، بر سر محتوای توافق به توافق می‌رسند. متن توافقنامه پیشنهادی به تهران همان است که میخائیل اولیانف، فرستاده ویژه دولت روسیه با نگاهی مثبت از آن یاد کرده است. او حتی گفت؛ پنج دقیقه تا توافق باقی مانده است. وی از یک سو از عدم تمایل تهران به پذیرش توافق در هفته های اخیر انتقاد کرده بود و بر ضرورت انجام آن در زمان باقی مانده تاکید کرده بود.

شروع جنگ در اوکراین به یکباره معادلات را بر هم زد. مسکو دیگر به دنبال تامین منافع خود پس از برجام نبود، نه به عنوان یکی از اعضای مذاکره کننده در وین که به دنبال نزدیک کردن تهران و واشنگتن در احیای برجام بود. اعتماد مسکو به اثربخشی ادعای خود همان اعتمادی است که اکنون بر نتیجه نهایی مذاکرات وین تحمیل کرده است.

علاقه مسکو به مذاکرات وین با آغاز دور جدیدی از انتقادات و مخالفت ها با توافق جاری همراه شد. برخی از مخالفان این توافق از تسلیم شدن تهران در برابر خواسته های غرب به ویژه دولت آمریکا انتقاد کرده اند. آنها تا آنجا پیش رفتند که تیم مذاکره کننده ایرانی را که زیر نظر دولت اصولگرای سیزدهم فعالیت می کنند، مورد انتقاد و اتهام قرار دادند و آنها را وابستگان تیم «محمدجواد ظریف» و دولت دوازدهم خواندند. در نگاه مخالفان و منتقدان، دولت اصلی و تیم دیپلماسی او همان مسیری را دنبال می کنند که معتقدند دولت حسن روحانی با گرایش های غربی دنبال می کرد. یکی از منتقدان گفت که امیرعبداللهیان وزیر امور خارجه در پاسخ به انتقاداتش از توافق در حال اجرا، خاطرنشان کرد: «اگر زمانی مطالبات تهران در قعر برجام بود، اکنون در سطح مطالبات برجام است.

مخالفان برجام که اکنون تعلیق مذاکرات وین از سوی مسکو را با مخالفت خود با متن توافق توجیه و توجیه می کنند، عمداً یا سهواً اشاره نمی کنند که همین متن با رایزنی مستقیم با نماینده روسیه مورد انتقاد قرار گرفته است. در وین تهیه و تنظیم شده است. تهران از آغاز مذاکرات وین مسئولیت گفتگوهای مستقیم با واشنگتن را به نماینده روسیه در این مذاکرات تفویض کرد. این امر از ابتدا با انتقاد و هشدار برخی ناظران نسبت به تبعات آن همراه بود.

دیر یا زود تأثیر سیاست های راهبردی روسیه بر روند مذاکرات وین و احیای شورای امنیت سازمان ملل متحد قابل مشاهده بود، با این حال جنگ اوکراین عینیت و ذهنیت لازم را در درک این موضوع ایجاد کرده است. این جنگ یک رویداد ناگهانی به قدمت روزهای اخیر نیست، اما روسیه از نیمه دوم دهه جاری زمینه را برای وقوع آن آماده کرده است. جهت گیری توسعه طلبانه ناتو امنیت روسیه را به خطر انداخته است. روس ها نمی خواهند دوباره توسط همان سوراخی که در گذشته بارها تجربه کرده اند، گاز گرفته شوند. چه در دوران حکومت تزارها و چه در دوران کمونیست ها. جنگ کنونی اما معنای متفاوتی با پیامدهای جنگ سرد بین دو بلوک سرمایه داری غرب و کمونیسم شرقی پس از جنگ جهانی دوم دارد. در واقع، جنگ کنونی شبیه بازگشت به دوران توسعه‌طلبی سرزمینی تزارها و پادشاهی‌های اروپایی در قرن‌های 17 و 18 است. هیچ یک از طرفین دارای ارزش های ایدئولوژیک به معنای جنگ سرد نیستند. بالاخره این جنگ منافع ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیک بین امپریالیست هاست که از طریق رقابت ضربات و زیان هایی را به دیگر کشورها و دولت ها وارد می کنند.

بنابراین، تهران با نگاه به منافع ملی و امنیتی خود نباید و نمی تواند در میانه درگیری قرار بگیرد که به نفع این یا آن قدرت شاهنشاهی باشد و به مردمی که چهار دهه تحریم را تحمل کرده و از جامعه جهانی به غذا فاصله گرفته اند، آسیب برساند. خود را لمس کرده اند. تهران باید به ابتکارات خود توجه کند و به این طرف و آن طرف خطوط رویارویی متمایل شود و از فرصت‌های این شرایط، شرایطی را ایجاد کند که فقط منافع کشور و ملت را تامین کند. مثل همه بازیگران صحنه پرتلاطم کنونی جامعه جهانی، کلاه خود را محکم گرفته و پشت عینک علایق خود عمل می کنند.

تهران باید با نگاه کردن به منافع کشور به بلاتکلیفی در روابط خارجی خود پایان دهد و بدون توجه به این یا آن ملاحظات، اوضاع را در دست بگیرد. آیا در روزهای پایانی سال خبرهای خوبی از وین خواهد آمد؟ آیا برجام دوباره به کما می رسد؟ همه چیز به انتخاب تهران بستگی دارد.

دکمه بازگشت به بالا